LANDSRÉTTUR Dómur föstudaginn 29. nóvember 2019. Mál nr. 158/2019 : Birnir ehf. ( Björn Jóhannesson lögmaður ) gegn Sjóvá - Almenn um trygging um hf. ( Ingvar Sveinbjörnsson lögmaður) Lykilorð Vátryggingarsamningur. Húftrygging. Útdráttur B ehf. krafðist viðurkenningar á bótaskyldu S hf. á grundvelli húftryggingar vegna tjóns sem varð vegna bilunar í gír skipsins Ísbjarnar ÍS - 304. B ehf. reisti kröfur sínar á því að umrætt tjón hefði líklega orðið vegna þess að pakkdós hefði gefið sig eða g at komið á olíukæli svo að olía lak af gírnum. Í hinum áfrýjaða dómi kom fram að vitni sem skoðuðu gírinn hefðu borið um fyrir dómi að sjór hefði komist inn í gírinn og valdið tæringu á honum og að ummerki um tjónið bentu til þess að það hefði gerst á löng um tíma. Þá hafði B ehf. ekki lagt fram gögn sem sýndu fram á að tjónið hefði orðið vegna skyndilegrar og óvæntrar óhappatilviljunar, sbr. grein 6.2 í viðkomandi vátryggingarskilmálum. Var því lagt til grundvallar að tjón á gírnum hefði orðið vegna ófullnæ gjandi viðhalds, tæringar og slits, en slíkt tjón var undanskilið bótaskyldu samkvæmt ákvæðum vátryggingarskilmálanna. Var S hf. því sýknað af kröfum B ehf. Dómur Landsréttar Mál þetta dæma landsréttardómararnir Aðalsteinn E. Jónasson , Hervör Þorvaldsdóttir og Ragnheiður Harðardóttir . Málsmeðferð og dómkröfur aðila 1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 5. mars 2019 . Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 6. febrúar 2019 í málinu nr. E - 136/2018 . 2 Áfrýjandi krefst þess að hinum áfrýjaða dóm i verði hrundið og að viðurkennd verði með dómi bótaskylda stefnda á grundvelli þeirrar húftryggin gar fiskiskipa sem Sædís ehf. hafði hjá stefnda vegna þess tjóns sem varð vegna bilunar í gír skipsins Ísbjarnar ÍS - 304, skipaskrárnúmer 2276, 4. desember 2014 . Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti. 3 Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms auk málskostnaðar fyrir Landsrétti. Fyrir héraðsdómi byggði stefndi meðal annars á því að áfrýjandi væri ekki réttur aðili 2 málsins en við áfrý jun féll hann frá þeirri málsástæðu og unir niðurstöðu héraðsdóms í þessu efni. Niðurstaða 4 Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi reisir áfrýjandi kröfur sínar á því að tjón sem varð á gír skipsins Ísbjarnar ÍS - 304 hafi líklega orðið vegna þess að pakkdós hafi gefið sig eða gat komið á olíukæli svo að olía lak af gírnum. Tjónið verði því rakið til skyndilegrar og óvæntrar bilunar í búnaði skipsins, sem falli undir húftryggingu þess samkvæmt grein 6.2 í vátryggingarskilmálum stefnda. Skemmdir á skipinu verð i og raktar til yfirsjónar eða vanrækslu yfirvélstjóra þess, sem stefnda beri að bæta, sbr. grein 6.4 í skilmálunum. 5 Samkvæmt grein 24 í vátryggingarskilmálum stefnda ber vátryggðum að sýna fram á að tjón falli undir vátryggingarsamning. Eins og nánar er r akið í hinum áfrýjaða dómi kom fram í skýrslum vitnanna Hlyns Jónssonar og Ægis Björgvinssonar að sjór hefði komist inn í gírinn og valdið tæringu á honum og að ummerki um tjónið hefðu bent til þess að það hefði gerst á löngum tíma. Af hálfu áfrýjanda hafa ekki verið lögð fram gögn er sýna fram á að tjónið hafi orðið vegna skyndilegrar og óvæntrar óhappatilviljunar svo að grein 6.2 í vátryggingarskilmálum eigi við, en fyrir því ber hann sönnunarbyrði. Samkvæmt því verður að leggja til grundvallar að tjónið á gírnum hafi orðið vegna ófullnægjandi viðhalds, tæringar og slits, en slíkt tjón er undanskilið bótaskyldu samkvæmt grein 9.3 í vátryggingarskilmálum stefnda. 6 Að þessu virtu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfes tur. 7 Ákvæði héraðsdóms um málskostnað er staðfest. Áfrýjanda verður gert að greiða stefnda málskostnað fyrir Landsrétti eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður. Áfrýjandi, Birnir ehf., greiði stefnda, Sjóvá - Almennum tryggingum hf., 800.000 krónur í málskostnað fyrir Landsrétti. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur miðvikudaginn 6. febrúar 2019 I. Mál þetta var höfðað 22. desember 2017 og dómtekið 23. janúar 2019. Stefn andi er Birnir ehf., Þuríðarbraut 11, Bolungarvík. Ste fndi er Sjóvá - Almennar tryggingar hf., Kringlunni 5, Reykjavík. Stefnandi krefst þess að viðurkennd verði með dómi bótaskylda stefnda á grund velli þeirrar húftryggingar fiskiskipa sem Sædís ehf., kt. 591011 - 0730, hafði hjá stefnda vegna þess tjóns sem va rð vegna bilunar í gír skipsins Ísbjörns ÍS - 304, skipa skrár númer 2276, þann 4. desember 2014. Þá er gerð krafa um að stefnda verði gert að greiða stefnanda málskostnað að skaðlausu að mati réttarins. Stefndi krefst sýknu og að stefnda verði dæmdur m álskostnaðar að mati réttarins. 3 II. Málsatvik: Frystitogarinn Ísbjörn ÍS - 304, með auðkennið 2276 í skipaskrá, var húf tryggður hjá stefnda. Vátryggingartakinn var útgerðarfélagið Sædís ehf., sem jafnframt var eig andi skipsins, og hinn vátryggði. Heimahöfn skipsins var í Bolungarvík. Vátrygg ingin tók meðal annars til tjóns á aðalgír skipsins að því gefnu að tjónið félli undir ákvæði í skil málum tryggingarinnar. Að sögn stefnanda var skipt um olíu á aðalgírnum í nóv ember 2013 og mun hún hafa verið hrein og því gefið til kynna að ástand gírsins væri gott. Í desember 2013 var skipið skoðað af starfsmönnum fyrirtækisins Det Norske Veritas sem veitir þjónustu á sviði gæðastjórnunar, áhættu mats o.fl. Við þá skoðun var einnig gert við eldra skrúfutjón á skipin u, sem var bóta skylt hjá stefnda. Mun þá hafa verið gert við skrúfublöð og athugað með þétt ingar á skrúfu og stefnis röri og hafi starfs menn stefnda haft eftirlit með þeirri viðgerð. Með leigusamningi, dagsettum 15. febrúar 2014, leigði eig and i ski psins það til út gerðarfélags í Grænlandi, Suluk Fish A/S. Útleigan var með samþykki stefnda og var áfram miðað við að eigandi skipsins væri vátryggingartaki og hinn vátryggði. Skipið var afhent til leigu taka um mán aðamótin apríl/maí 2014. Að sögn stef nanda var skipið og bún aður þess sérstaklega yfir farinn hér á landi fyrir þá afhendingu. Að sögn stefn anda kom ekkert fram við þær skoðanir sem benti til annars en að skipið væri í góðu lagi, þar á meðal aðal vél, ljósavélar, gír og annar búnaður. Leigu taki réð áhöfn á skipið og greiddi henni laun. Áhöfnin var útlend að því frá töldu að yfirvélstjóri, Brynjólfur Már Sveins son, var ís lenskur. Við aðalmeðferð var upplýst að áhöfn skips ins hefði verið lögskráð á Íslandi og skipið verið skráð í íslenska skipaskrá þrátt fyrir út leigu þess til grænlenskrar útgerðar. Að sögn stefnanda hafði yfirvélstjórinn áður verið í áhöfn skips ins, meðal annars þegar það var gert út af stefnanda sem fyrri leigu taka skipsins. Skip inu var í framhaldi siglt til Græn lan ds. Leigutakinn nýtti skipið til fryst ingar á grá lúðu sem veidd var á smábátum á græn lensku haf svæði við vestur strönd Grænlands þar sem skipið var staðsett hverju sinni. Að sögn stefnanda hringdi yfirvélstjórinn í Jón Guðbjartsson, for svars mann S æ dísar ehf., í maí 2014 og mun þá allt hafa gengið vel með skipið. Þann 18. sept ember sama ár hringdi yfirvélstjórinn aftur í Jón en þá kom fram að aðalgír skipsins væri far inn að leka olíu. Að sögn stefnanda mun yfirvélstjórinn hafa tjáð Jóni í s ím talinu að hann þyrfti að bæta átta til tólf lítrum af olíu á gírinn á hverri vakt og ekki væri vitað hver væri orsök lekans en hann talið að væri mögulega leki með pakkdós. Að sögn stefn anda mun Jón í símtalinu hafa talið mögulegt að lekinn v æri um olíukæli og hafi hann spurt yfirvélstjórann um það en ekki fengið svar. Þá mun Jón hafa gefið fyrir mæli um að kanna orsök olíulekans og beðið um að honum yrði haldið upp lýstum. Að sögn stefnanda mun Jón einnig hafa bent yfirvélstjóranum á að láta gera við bilunina án tafar og hann lagt fyrir hann að láta leigutakann vita um lekann. Hinn 4. desember sama ár kom skipið til hafnar í Nuuk í Grænlandi með bilaðan aðalgír. Sama dag, að sögn stefn anda, fékk Jón upp - lýsingar um stöðuna á skipinu og jafnfr amt að leigu takinn hefði kallað til starfs menn frá Stál smiðjunni Framtaki ehf. til að láta greina bil unina og kanna með viðgerð á gírn um. Þá hafði Jón samband við stefnda sama dag til að tilkynna um meint bóta skylt tjón. Að sögn stefn anda höfðu sta rfsmenn stefnda þá þegar verið búnir að fá upp lýs ingar um bilunina og fyrr greinda að komu starfsmanna Stál smiðjunnar Framtaks ehf. Á þessum tíma, að sögn stefnanda, hafði Jón ekkert verið búinn að heyra frá yfirvélstjóranum eða leigutaka skipsins frá því fyrrgreint sím tal átti sér stað 18. september 2014. Með bréfi 26. janúar 2015 var vátryggingartaka tilkynnt að stefndi hafnaði bóta skyldu og frekari aðkomu að málinu. Vísað var til tilkynn ingarinnar sem stefnda hafði borist frá vátryggingartaka 4. des - ember 2014 og upplýsinga sem hann hefði fengið frá Stál smiðjunni Framtaki ehf. varð andi bilunina. Tekið var fram að tveir starfsmenn stefnda hefðu 21. janúar 2015 skoðað íhluti úr aðalgírnum og að skoðunin hefði leitt í ljós að greinilegt væri að sj ór hefði verið á gírnum í langan tíma. Vikið var að mögu legum orsaka þáttum, meðal annars meintri rangri samsetningu pakkdósa og að ekki hefði verið smurt í kopp á milli pakk dósa. Þá var fjallað nánar um ryð og tær ingu á ein stök um hlut um gírs ins. Vísað var til 9. gr. húf tryggingar innar um undan skildar áhættur, nánar til tekið til undir greinar 9.3 um ófull nægjandi við hald, tæringu o.fl. Í niður stöðunni var tekið fram að stefndi legði til grund vallar að um væri að ræða lang varandi key rslu gírsins á sjó bland aðri olíu með til heyrandi tær ingu og sliti og því ætti undirgreinin við. Gilti þá einu hver orsökin væri, hvort heldur hún væri vegna rangrar samsetningar pakk dósa eða af öðrum or sök um. 4 Að mati stefnda þótti ljóst að a ðal gír inn hefði verið keyrður lengi á sjó bland aðri olíu og að koma hefði átt í veg fyrir það. Vátryggingartaki skaut fyrrgreindri afstöðu stefnda til Úrskurðarnefndar í vá trygg inga málum sem staðfesti afstöðu stefnda með áliti 21. apríl 2015. Í forsendum álits ins var lagt til grundvallar að vá - tryggingartaki hefði í september 2014 vitað af því að gera þyrfti við gírinn þar sem þá hefði legið fyrir að hann lak miklu magni af olíu. Tekið var fram að vátryggingartaki hefði ekki lagt fram gögn sem sönnuðu staðhæf ingar um hvað hann teldi að hefði valdið lekanum. Taldi nefndin, miðað við gögn máls ins, að tjónið á gírnum í desember 2014 hefði orðið vegna ófullnægjandi viðhalds og varð það rakið til tær ingar eða slits. Þá var tekið fram að slík tj ón væru undanskilin bóta skyldu sam kvæmt undir grein 9.3 í vátryggingaskilmálum. Á árinu 2015 var reynt að gera við bilunina í aðalgírnum og framan af var unnið að viðgerð á meðan skipið var í höfn í Nuuk. Það reyndist hins vegar árangurslaust. Í októ ber sama ár var skipið dregið til Íslands til frekari viðgerðar. Að sögn stefnanda reyndust framan greindar ráðstafanir o.fl. mjög kostnaðarsamar og var leigutaki skips ins ekki í stakk búinn að greiða neitt af þeim kostn aði. Leigutakinn var síðan tekinn til gjald þrota skipta í júlí 2015. Að sögn stefnanda reyndist kostnaðurinn af biluninni mjög þung byrði fyrir rekstur Sædísar ehf., eiganda skipsins. Skipið var að lokum selt úr landi að kröfu Íslandsbanka hf., sem var viðskiptabanki félags ins og veðhaf i skips ins. Var þá ekki búið að gera við skipið og var það óhaf fært. Að sögn stefnanda nægði söluandvirðið ekki til að standa skil á öllum áhvílandi veð - skuld um skips ins og blasti greiðslu þrot við Sædísi ehf. Með skrif legri yfirlýsingu, dag settri 2. ágúst 2016, fram seldu forsvars menn Sædísar ehf. hugsanlega kröfu félags ins á hendur stefnda vegna um rædds tjóns til stefnanda. Að sögn stefnanda var ástæða framsalsins sú að Sædís ehf. hafði ekki fjárhagslega burði til að halda áfram með málið gagnva rt stefnda né heldur gat félagið greitt skuld sem það var í gagnvart stefnanda. Með úr skurði Héraðs dóms Vest fjarða 21. september 2016 var Sædís ehf. tekin til gjald þrota skipta. Að sögn stefn anda voru hann og Íslandsbanki hf. stærstu lánar drottnar félags ins en þeir höfðu lagt því til umtals verða fjármuni, meðal annars þegar fyrr greindir erfiðleikar stóðu yfir hjá félaginu. Að sögn stefnanda gerðu hvorki skipta stjóri né Íslands banki hf. neinar athuga semdir við fyrr greint framsal á kröfunni. Fyrirsvarsmaður stefnanda og fyrrverandi fyrirsvarsmaður Sædísar ehf., Jón Guð bjartsson, gaf aðilaskýrslu við aðalmeðferð. Þá gáfu skýrslu vitnis Hlynur Jóns son, fyrr verandi tjónamatsmaður hjá stefnda, Ægir Björgvinsson, fyrrverandi starfs maður Stál smiðjunnar Framtaks ehf., og Tryggvi Guðmundsson lögmaður. III. Helstu málsástæður og lagarök stefnanda: Stefnandi höfðar mál þetta til viðurkenningar á bótaskyldu stefnda á því tjóni sem varð á gír fyrrgreinds skips í desember 2014 þegar skipið var á Gr ænlandsmiðum. Stefnandi vísar til þess að þáverandi eigandi skipsins, Sædís ehf., hafi verið með húf trygg ingu í gildi hjá stefnda á þeim tíma þegar skipið var á leigu hjá Suluk Fish A/S. Trygg ingunni hafi verið ætlað að tryggja eiganda skipsins fyrir s kemmd um á skipinu og fylgifé þess, sbr. vátryggingar skírteini og vátryggingaskilmála húftryggingarinnar. Stefnandi tekur fram að ágreiningur málsins snúist fyrst og fremst um það hvort húf trygging skipsins taki til þess tjóns sem sannanlega varð á g ír skipsins í desember 2014 eða hvort undanþáguákvæði vátryggingaskilmálanna geri það að verkum að tjónið sé utan ábyrgðar tryggingarinnar. Stefnandi vísar til vátryggingaskilmála húftryggingarinnar, en þar greinir meðal annars í undirgrein 2.1 að tryggin gin taki til þess skips sem tilgreint sé í vátrygginga skírteini tryggingarinnar, fylgifjár þess, vista og birgða, sem eðlilegar megi teljast. Til skips og fylgi fjár þess teljist meðal annars vélar skipsins, gangskrúfa og aðrar skrúfur, ásamt öxl um og g írum, vindur, rafkerfi, fiskileitartæki, dýptarmælir, ratsjá, leiðsögu tæki, loft skeyta - og kalltæki ásamt öðrum nauðsynlegum búnaði og varahlutum skips ins. Í 6. gr. skilmálanna um gildissvið tryggingarinnar, nánar tiltekið undirgrein 6.2, komi meðal annars fram að vátryggingafélagið bæti skemmdir á skipinu sökum skyndi legrar og óvæntrar óhappa tilviljunar, nema 5 sérstök undantekning sé gerð í vá trygg ingar samningi. Þá komi jafnframt fram í undirgrein 6.4 að félagið bæti skemmdir á skipinu sem verði raktar til yfir sjónar eða vanrækslu skipverja eða þriðja manns. Stefn - andi vísar til 9. gr. skil mál anna en þar sé fjallað um undanþáguákvæði trygg ingar innar og þar séu tilgreind til vik sem ekki séu bætt á grundvelli tryggingarinnar. Í u ndir grein 9.3 komi meðal annars fram að trygg - ingin bæti ekki skemmdir sem verði af ófullnægjandi viðhaldi, fúa, þreytu, tær ingu, sliti eða af sambærilegum orsökum. Stefnandi telur einsýnt af þeim gögnum og upplýsingum sem liggi fyrir í málinu, að því e r varðar bilunina sem varð á gír skipsins í desember 2014, að bil unina megi fyrst og fremst rekja til yfirsjónar og/eða vanrækslu af hálfu yfir vél stjóra skips ins. Telur stefnandi að gögn málsins gefi til kynna, og það sé auk þess ágreiningslaust hjá að ilum, að olía hafi lekið út af gírnum með einhverjum hætti og að sjór komist inn í gír inn. Stefnandi telur hins vegar að ekki liggi fyrir með óyggjandi hætti hver hafi verið ástæða þess að sjór komst inn í gírinn. Þeir aðilar sem hafi skoðað gírinn eftir á, telji hins vegar líklegast að það hafi átt sér stað með pakkdós eða olíu kæli. Að þessu virtu telur stefnandi fullvíst að skyndileg eða óvænt óhappatilviljun hafi valdið fyrr greind um olíu leka, nánar tiltekið að pakkdós hafi gefið sig eða gat komið á olíu kælinn sem hafi gert það að verkum að olía lak út af gírnum. Í þessu sambandi bendir stefn andi á að mikil vægt sé að hafa í huga að öllu reglubundnu viðhaldi á skipinu og vél búnaði þess hafi alla tíð verið sinnt mjög vel á meðan skipið var í eigu Sædísar ehf. Því til viðbótar hafi reglulega farið fram úttektir á skipinu og búnaði þess af hálfu Det Norske Veritas o.fl. Stefnandi byggir á því að fyrirliggjandi gögn málsins staðfesti að Brynjólfi Má Sveinssyni heitnum, yfirvélstjóra skips ins, sem lést 23. maí 2015, hafi verið kunnugt um það í september 2014 að gír skipsins væri farinn að leka olíu. Í því sambandi vísar stefnandi til sím tals sem yfirvélstjórinn átti við Jón Guðbjartsson, fyrirsvarsmann þá ver andi eiganda skipsins, 18. september 20 14. Í símtalinu hafi komið fram að aðalgír skips ins læki olíu og að hann þyrfti af þeim sökum að bæta um það bil 8 12 lítrum á gír inn á hverri vakt. Þá sé þetta jafnframt í samræmi við upplýsingar í véladag bók skips ins. Stefn andi byggir á því að það h afi verið vanræksla af hálfu yfir vélstjórans að hann hafi látið það við gangast í svo langan tíma að bæta stöðugt olíu á gír inn án þess að kanna hver væri orsök lekans og að láta ekki lagfæra bilunina. Stefn - andi telur að koma hefði mátt í veg fyrir skem mdir á gírnum ef kannað hefði verið með orsakir lek ans og brugðist við með viðgerð þegar í stað. Stefnandi telur að óhætt sé að fullyrða að yfirvélstjóranum hafi mátt vera það ljóst að olíulekinn gæti haft alvarlegar afleið ingar fyrir gírinn. Að því virt u hafi verið um að ræða alvarlega yfir sjón og vanrækslu af hálfu yfirvélstjórans. Varðandi sönnun á tjóninu, ástæðum þess og umfangi, vísar stefnandi til þess að ítar leg skoðun hafi farið fram á gír skipsins og íhlutum hans eftir að skipið kom til hafna r í Nuuk á Grænlandi. Starfsmenn Stálsmiðjunnar Framtaks ehf. hafi skoðað gír inn og íhluti úr honum. Niðurstaða þeirra hafi verið sú að skemmdirnar á gírnum mætti rekja til þess að sjór hefði komist inn í gírinn og verið þar um einhvern tíma. Hins vegar h afi verið talið erfitt að segja nákvæmlega til um orsök lekans en líklegast var talið að vatn hefði komist inn með pakkdós. Víða hafi verið komin tæring og ryð í ein staka hluta gírs ins sem gefi til kynna að sjór hafi um einhvern tíma legið á slit flötu m hans. Í þessu sambandi bendir stefn andi á að hafa verði í huga að gír skipsins hafi verið skoðaður ítar lega áður en skipinu var siglt til Grænlands um mánaðamótin apríl/maí 2014. Einnig hafi verið skipt um olíu á gírnum í nóvember 2013. Þá hafi ekkert bent til annars en að gírinn væri í mjög góðu ásigkomulagi. Stefnandi byggir á því að fyrir liggi sönnun fyrir því að orsök olíulekans á gírnum megi rekja til bilunar í búnaði skips ins sem hafi gert það að verkum að olía lak út af gírnum með þeim afleið ing um að gír inn skemmdist. Í því sambandi breyti í raun engu hvort sjór hafi komist inn í gírinn með olíukæli eða með pakkdós þar sem í báðum tilvikum sé þá um að ræða bilun sem húf trygg ing skipsins nái yfir. Þá byggir stefnandi á því að það sé ekkert sem bendi til þess að fyrrgreinda bilun í gírnum megi rekja til ónógs viðhalds á búnaði skips ins en það liggi hins vegar fyrir að viðbrögð yfirvélstjórans hafi í sept ember 2014 verið með öllu óvið unandi eftir að honum varð ljóst um lekann. Stefnandi ví sar til þess að hann hafi fengið starfsmenn Skipaþjónustu Íslands ehf. til að skoða véla dag bók skipsins og önnur gögn varðandi gírinn í þeim tilgangi að gefa álit á því hvað hafi orsakað bilun ina í gírnum. Í álitsgerð þeirra komi meðal annars fram að l jóst sé að vél stjóri skipsins hafi á margan 6 hátt ekki sinnt skyld um sínum, meðal annars hafi hann ekki mælt reglu lega magn olíu á gírnum. Þá hafi vélstjórinn keyrt gírinn með of litlu magni af olíu svo dæmi séu nefnd. Stefnandi byggir á því að undanþág ur samkvæmt undirgrein 9.3 í vátrygginga skil málum húftryggingarinnar eigi ekki við í málinu. Stefnandi tekur fram að hann mót mæli ekki þeirri niðurstöðu starfsmanna Stálsmiðjunnar Framtaks ehf. að tæring hafi verið í gírnum og einstökum íhlutum hans. S tefnandi telur hins vegar engum vafa undir orpið að bilunin í gírnum hafi ekki orsakast af tæringu heldur sé tæringin afleið ing þess að sjór komst inn í gírinn. Þannig orsakast bilunin alls ekki af tæringu eða öðrum þeim atriðum sem tilgreind séu í undir grein 9.3. Tæringin sé hins vegar afleið ing bil unar innar. Í undirgreininni komi fram að tryggingin bæti ekki tjón sem verði rakið til ófull nægjandi viðhalds. Ákvæðið eigi fyrst og fremst við um tilvik þar sem vá trygg ingar taki sinnir ekki reglubun du og eðlilegu viðhaldi skips ins eða fylgifé þess. Það eigi ekki við í máli þessu. Í því sambandi vísar stefnandi til þess að í mál inu liggi fyrir gögn sem sýni fram á að reglubundu og hefðbundnu viðhaldi skipsins hafi verið mjög vel sinnt. Bendir stefna ndi á að skipið var allt yfirfarið hér á landi þegar það var leigt út og því siglt til Grænlands um mán aðamótin apríl/maí 2014. Sú yfir ferð hafi gefið til kynna að allt væri í góðu lagi, þar á meðal aðal vél, ljósa vélar, gír og allur annar búnaður skips ins. Þessu til við bótar hafi verið búið að taka skipið í slipp til skoð unar og eftirlits af starfsmönnum Det Norske Veritas nokkrum mán uðum fyrir fyrr greinda útleigu. Gögn málsins gefi þannig til kynna að lögmæltu og reglubundnu við haldi sk ipsins hafi verið mjög vel sinnt. Að þessu virtu telur stefn andi að stefndi geti ekki undanþegið sig bóta skyldu á grundvelli undanþágu samkvæmt undirgrein 9.3 í skilmálum tryggingar innar. Stefnandi byggir jafnframt á því að yfirsjón eða van ræksla af há lfu einstakra skip verja geti ekki undir nokkrum kringumstæðum talist skortur á viðhaldi af hálfu tryggingartaka. Skemmdir sem raktar verði til yfirsjónar eða vanræksla af hálfu skip - verja eða þriðja manns beri hins vegar að bæta samkvæmt skýr um ákvæðum í undirgrein 6.4 í skilmálum tryggingarinnar. Samkvæmt framansögðu byggir stefnandi á því að það tjón sem varð á gír skips ins í desember 2014 megi annars vegar rekja til skyndilegrar bilunar í búnaði skipsins sem orsakaði olíuleka af gírnum og hins vegar t il vanrækslu og/eða yfirstjórnar yfir vélstjóra skipsins að kanna ekki þegar í stað hverjar væru ástæður lekans og láta gera við bilunina. Að mati stefnanda séu þessar orsakir samtvinnaðar og báðar nauð syn legar. Að þessu virtu byggir stefnandi á því að tjón hans falli ótvírætt undir ábyrgð stefnda samkvæmt undirgreinum 6.2 og 6.4 í skilmálum tryggingarinnar. Þessu til viðbótar vísar stefnandi til þess að meginreglan sé sú að húftryggingu skips sé ætlað að bæta allt það tjón sem verði á skipi og fylgifé þess. Frá þessari megin reglu séu hins vegar nokkrar undantekningar í vátryggingarskilmálunum. Í því sam bandi verði að hafa í huga, út frá almennum lögskýringarsjónarmiðum, að allar slíkar undan tekningar beri að skýra þröngt. Stefnandi byggir á því að stefndi beri sönn unar byrðina fyrir því að fyrrgreind undanþáguákvæði tryggingarskilmálanna eigi við. Stefnandi telur að engin sönnun liggi fyrir í þeim efnum. Þvert á móti telur stefn andi að það liggi fyrir sönnun á því að ástæður tjó nsins megi rekja til olíuleka frá gírn um og van rækslu yfir vélstjóra skipsins við að bregðast við lekanum. Því til við bótar bendir stefn andi á að allan vafa í ákvæðum vátryggingarskilmálanna beri sam kvæmt almenn um lög skýr ingar sjónarmiðum að t úlka stefnda í óhag þar sem skil málar trygg ingar innar séu staðlaðir og samdir einhliða af stefnda. Að öllu framangreindu virtu byggir stefnandi á því að bótaábyrgð stefnda grund vallist fyrst og fremst á ákvæðum laga nr. 30/2004 um vátryggingasamninga e n einnig á ákvæðum vátryggingarskilmála sem giltu um húftryggingu skipsins. Stefn andi tekur fram að hann hafi lögvarða hagsmuni af því að fá skorið úr um bótaskyldu stefnda vegna fyrrgreinds tjóns og því séu uppfyllt skilyrði 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1 991 um með ferð einkamála. Stefnandi tekur fram að með skriflegri yfirlýsingu, dagsettri 2. ágúst 2016, hafi Sædís ehf. framselt til hans þá kröfu sem félagið taldi sig eiga á hendur stefnda vegna umrædds tjóns. Að þessu virtu sé stefnandi réttur eigandi kröf unnar og réttur aðili máls þessa. Um lagarök að öðru leyti vísar stefnandi til ákvæða laga nr. 30/2004, þar með talið til ákvæða III. - VI. kafla þeirra laga. Stefnandi vísar einnig til meginreglna skaða bóta réttarins um bótaábyrgð, sönnunarbyrði, sön nunarfærslu og túlkun vátrygg inga samn inga. Þá vísar stefnandi til meginreglu 7 samningaréttarins um skuldbindingar gildi samn inga. Þessu til viðbótar vísar stefnandi til 1. mgr. 33. gr. laga nr. 91/1991 varð andi varnarþing, auk ákvæða XXI. kafla sömu l aga varðandi málskostnað. Helstu málsástæður og lagarök stefnda: Stefndi krefst í fyrsta lagi sýknu á grundvelli aðildarskorts, sbr. 16. gr. laga nr. 91/1991. Stefndi vísar til þess að umrætt tjón, ef það er bótaskyld, varði þáverandi eig anda skipsins og aðra þá sem eiga eða áttu réttindi í skipinu, svo sem veðhafa. Stefndi vísar til undirgreinar 29.1 í húftryggingarskilmálum þar sem fram komi að séu hinir vá tryggðu hagsmunir veðsettir þá teljist vátryggingin einnig til hagsbóta fyrir veðhafa. Stefndi ví sar til þess að Sædís ehf. hafi verið eigandi skipsins. Dagsetning framsalsins, 2. ágúst 2016, hafi verið rúmum mánuði áður en Sædís ehf. var lýst gjaldþrota. Í fram salinu sé hins vegar ekki getið um afstöðu veðhafa sem þó hafi verið þörf á í ljósi fyrr g reinds skilmála um réttindi veðhafa. Að þessu virtu byggir stefnandi á því að stefndi sé ekki réttur aðili til að höfða málið og því beri þegar af þeirri ástæðu að sýkna hann. Í öðru lagi krefst stefndi sýknu á grundvelli ákvæða skilmála þeirrar húf trygg ingar sem málið varðar. Stefndi vísar einkum til undirgreinar 9.3 í þessu sam bandi en tekur jafnframt fram að önnur ákvæði skilmálanna eigi einnig við til skoðunar og fyll ingar. Varð andi skilmálana og túlkun þeirra þá bendir stefndi á að um sé að ræða skil mála í atvinnurekstri, sbr. 2. mgr. 3. gr. laga nr. 30/2004. Að því virtu telur stefndi að það hafi takmarkaða þýðingu fyrir stefnanda að bera fyrir sig óskilgreindar skýringar reglur um ákvæði skilmálanna. Skilmálarnir hafi verið í gildi um húftrygg ingar skipa um langan tíma og þar á undan hafi verið í gildi sambærilegir enskir skilmálar. Stefndi byggir á því að undirgrein 9.3 í skilmálunum skipti mestu máli fyrir úrlausn málsins. Þær reglur sem þar komi fram hafi verið í gildi um langan tíma og ekki hafi verið ágrein ingur um túlkun þeirra varðandi tjón sem rekja megi til skorts á eðlilegri var kárni (e. due dili gence). Stefndi vísar til þess að stefnandi haldi því fram sjálfur að tjónið megi annars vegar rekja til yfir sjónar eða vanrækslu af hálf u skipverja og hins vegar að það megi rekja til bilunar í bún aði skipsins. Stefndi telur að vart verði annar skilningur lagður á málsástæður stefn anda en að hann telji að tjónið sé allt að einu bótaskylt þar sem um sé að ræða bilun og að vátryggður ber i ekki ábyrgð á mistökum skipverja. Í þessu sam bandi vísar stefndi til þess að bótasvið skilmála varðandi tjón sé skýrt afmarkað í 6. gr. skil mál anna. Þá verði að taka tillit til 9. gr. sömu skilmála um undanskildar áhættur. Stefndi vísar til þess a ð við skýringu ákvæðanna sé ekki unnt að taka út ein stök ákvæði í 6. gr. án þess að taka tillit til ákvæða í 9. gr. Lesa verði skilmálana í heild og sam hengi. Stefndi vísar til þess að 9. gr. feli í sér hlutlægar undanþágur frá því sem annars ætti að bæt a samkvæmt 6. gr. Hlutlæg undanþága í skilmálum merki tjón sem ekki sé bætt og skipti þá huglægar ástæður eða afstaða engu máli. Ef skilyrði sam kvæmt 9. gr. eigi við þá leiði það til þess að tjón er ekki bótaskylt hvað sem líður hug lægri afstöðu vátrygg ðs til þeirra sem hugsanlega voru valdir að tjóninu. Stefndi byggir á því að það sé augljóst í ljósi fyrirliggjandi upplýsinga að ákvæði 9. gr. eigi við í máli þessu. Að þessu frátöldu byggir stefndi á því að það liggi fyrir og sé óumdeilt að vá tryggður vissi um olíuleka í skipinu þegar í september 2014. Að því virtu hafi vá tryggð um borið að gera viðhlítandi ráðstafanir svo sem með því að hlutast til um að gert væri við lekann. Að mati stefnda hefði að öllum líkindum verið unnt að koma í veg fyrir tj ónið ef strax hefði verið brugðist við. Ákvæði undirgreinar 11.2 eigi því vel við í þessu sambandi og taki ákvæðin bæði til hins vátryggða, starfsmanna hans og starfs manna leigutaka skipsins. Einnig byggir stefndi á því að varúðarreglur sam kvæmt 13. gr. skilmálanna eigi við. Þessu til viðbótar byggir stefndi á því að ákvæði 33. gr. skilmálanna um sam sömun eigi við en með því sé lagt til grund vallar að sök starfs manna vátryggðs eða manna sem vátryggður ber ábyrgð á jafn gildi sök hans sjálfs. Stefndi áréttar að undirgreinar 6.2 og 6.4 í skilmálunum feli í sér mikilvæga vernd fyrir skips - eiganda gagnvart tilteknum tjónum en sú vernd sé þeim takmörkunum háð sem leiðir af 9. gr. sömu skilmála. Þessu til viðbótar vísar stefndi til 24. gr. skilmálanna og áréttar að stefnandi beri sönnunarbyrðina fyrir því að tjónið falli innan gildissviðs tryggingarinnar. Stefndi tekur fram að hann telji að stefnandi hafi ekki fært fram nein rök fyrir því að tjóni ð hafi orðið af öðrum orsökum en þeim sem rakin hafa verið, nánar 8 tiltekið að olía hafi lekið af aðalgírnum og að sjór hafi komist inn á gírinn. Jafnframt að þetta ástand hafa varað í langan tíma og að ekki hafi verið brugðist við fyrr en gírinn varð ónýtu r og/eða stór laskaður. IV. Niðurstöður: Stefndi byggir kröfu um sýknu meðal annars á aðildarskorti, sbr. 16. gr. laga nr. 91/1991. Stefndi vísar til þess að meint bótaskylt tjón varði þáverandi eiganda skipsins og aðra þá sem áttu réttindi í skipinu. Fy rir liggur að Íslandsbanki hf. var með veðrétt í umræddu skipi á þeim tíma sem meint bótaskylt tjón átti sér stað. Þá liggur fyrir að fyrirsvarsmenn Sædísar ehf. framseldu kröfu á hendur stefnda vegna fyrrgreinds tjóns með skriflegri yfir lýsingu til stefn anda 2. ágúst 2016. Á yfir lýsingunni var hins vegar ekki getið um af stöðu veð hafans. Í 29. gr. vátryggingaskilmála húftryggingar fyrir íslensk fiskiskip sem eru stærri en 300 brúttótonn (skilmáli 405), sem á við í þessu máli, er kveðið á um réttarstöðu veðhafa gagnvart stefnda. Í undirgrein 29.1 í skil mál unum er meðal annars miðað við að séu hinir vátryggðu hags munir veðsettir þá teljist vá trygg ingin einnig til hagsbóta fyrir veðhafa. Í skýrslu vitnisins Tryggva Guðmunds sonar lög - manns, fyrir dómi , sem var skipta stjóri þrotabús Sædísar ehf., kom meðal annars fram að búið var að selja skipið þegar hann kom að þrotabúinu og eina aðkoma hans að því máli hafi verið að gefa út afsal. Skipið hafi verið yfirveðsett. Hann sem skiptastjóri hafi enga aðkomu haft að framsali kröfunnar en hann fengið að vita af því seinna. Hann hafi ekki talið ástæðu til að rifta þeim löggerningi. Einu samskiptin sem hann hafði út af þessu með skipið voru samskipti hans við útibússtjóra Íslands banka á Ísafirði varðandi pening alegt uppgjör vegna sölu skipsins. Það er megin regla veðréttar, sbr. 1. mgr. 11. gr. laga nr. 75/1997 um samn ings veð, að veð réttur sé því ekki til fyrirstöðu að hinu veð setta sé af salað, nema annað leiði af samn ingi eða ákvæðum laga. Þá er í fræðil egri um fjöllun á sviði veðréttar byggt á því meginviðhorfi, sem á sér stoð í dönskum rétti og vísað er til í greinargerð með frumvarpi sem varð að fyrrgreindum lögum, að heimildir veð sala, sem kröfu hafa, til þess að ráðstafa veðsettri kröfu takmarkist með þeim hætti, að hags mun um veð haf ans sé ekki stefnt í hættu. Í vátryggingaskilmálum stefnda vegna fyrr greindrar húf trygg ingar eru ekki gerðar tak markanir á heimild vátrygg ingar taka á því að framselja kröfu á hendur félaginu, sem vátryggjanda, vegna hagsmuna veðhafa. Þá verða slíkar tak markanir ekki leiddar af lögum nr. 30/2004. Með málshöfðun þessari er einungis verið að krefjast viður kenn ingar á bóta skyldu stefnda. Stefnandi fékk kröf una á hendur stefnda framselda frá réttum vátryggingar taka sem jafnframt var hinn vá tryggði. Framsalinu hefur ekki verið rift samkvæmt framburði skiptastjóra. Ekkert liggur fyrir um að Íslandsbanki hf., kröfu hafi þrotabúsins og veðhafi í skipinu, hafi gert nokkrar athuga semdir við fram salið. Þá verður eig i séð að réttindi veðhafans hafi á nokkurn hátt verið skert eða þeim stofnað í hættu með framsalinu. Að framan greindu virtu verður ekki fallist á kröfu stefnda um sýknu vegna aðildarskorts. Í máli þessu er ágreiningur um hvort stefnda beri að bæta umræt t tjón samkvæmt vátryggingaskilmálum fyrrgreindrar húftryggingar. Ágreiningslaust er að tjón varð á aðalgír skipsins og að húftrygg ingin var í gildi þegar það átti sér stað. Í 6. gr. skil mál anna er kveðið á um það sem tryggingafélaginu ber að bæta samkv æmt tryggingunni varð andi skemmdir á skipinu o.fl. Í undir grein 6.2 er tiltekið að félaginu beri að bæta skemmdir sökum skyndilegrar og óvæntrar óhappatilviljunar, nema sérstök undan tekning sé gerð í vátryggingar samn ingnum. Þá er í undirgrein 6.4 til tekið að félaginu beri að bæta skemmdir sem raktar verði til yfir sjónar eða vanrækslu skipverja eða þriðja manns. Í 9. gr. skil mál - anna er kveðið á um undanskildar áhættur og er um að ræða hlut lægar undanþágur frá því sem annars ætti að bæta sam kvæm t tryggingunni, meðal annars samkvæmt 6. gr. samningsins. Skipta þá ekki máli huglægar aðstæður eða afstaða tjónþolans. Sam kvæmt undirgrein 9.3 eru undan skildar áhættur meðal annars skemmdir af ófull nægjandi viðhaldi, fúa, þreytu, tæringu, sliti eða sam bæri leg um orsök um. Ákvæði 6. og 9. gr. skilmálanna, þar með talið undirgreinarnar, ber að skýra með hliðsjón hvert af öðrum. Þessu til viðbótar er í 11. gr. skil málanna kveðið á um skyldur vátryggðs varð andi tilkynn ingu um tjón, ráð staf anir vegna tjóns o.fl. Sam kvæmt undirgrein 11.2 ber vátryggðum meðal annars að reyna að afstýra tjóni eða draga úr því ef hætta er á því að vátrygg ingar atburðurinn muni bera að höndum. Einnig er í 13. gr. skilmálanna kveðið á um varúðarreglur. Sam kvæmt undirgre in 13.1 ber vátryggðum meðal annars að hafa 9 reglu bundið eftirlit með skipi. Þá er félaginu, samkvæmt undirgrein 13.3, heimilt að lækka eða fella niður ábyrgð félagsins hafi hinn vátryggði vanrækt að hlíta varúðar reglum eða öðrum fyrir mælum í vátrygg - ing ar samn ingi. Þessu enn fremur til viðbótar er í 33. gr. skilmálanna kveðið á um reglur um sam sömun, nánar tiltekið að ákvæði skil mál anna sem kveði á um að réttur vátryggðs til bóta skerð ist eða falli niður vegna athafna eða athafnaleysis vá tryggðs, eigi einnig við um bóta rétt vátryggðs vegna sam svar andi háttsemi starfs manna hans, sbr. 2. og 3. mgr. 29. gr. laga nr. 30/2004. Sam kvæmt almennum sjónar mið um í vá trygg ingar rétti, sbr. og 24. gr. skil mál anna, er það hins vá tryggða að sýna fram á að tjón falli undir vá trygg ingar samn ing, þar með talið að undanskilin áhætta eigi ekki við um tjón . Við mat á réttar stöðu aðila er nauð syn legt að taka mið af skil málunum í heild og í sam hengi, sbr. dóm Hæsta réttar í máli nr. 261/2002. Þá ber að taka tillit til þess að um er að ræða skilmála í atvinnurekstri, sbr. 2. mgr. 3. gr. laga nr. 30/2004. Að því virtu hafa skýr ingar sjónarmið sem lúta að að stöðu mun aðila takmarkaða þýðingu fyrir úr lausn máls ins, sbr. og greinargerð með frum varp i sem varð að fyrrgreindum lögum. Stefnandi byggir á því að rekja megi tjónið annars vegar til skyndilegrar bilunar í búnaði skips ins og hins vegar til vanrækslu og/eða yfirsjónar yfirvélstjóra skipsins að kanna ekki þegar í stað hverjar væru ástæður lek ans og láta gera við bilunina og því sé tjónið bótaskylt, sbr. undir greinar 6.2 og 6.4 í skilmálunum. Þá séu orsak irnir sam tvinnaðar og báðar nauð synlegar. Tjón sem rekja má til skorts á hæfilegri hirðu er ekki bóta skylt sam kvæmt undir grein 9.3 í sk il mál unum eins og það ákvæði hefur verið túlk að í réttar framkvæmd og skiptir þá ekki máli hvort tjónið verði á löng um eða stutt um tíma, sbr. dóm Hæsta réttar í máli nr. 161/1973, sem birtur er í dóma safni 1976, bls. 755. Þá er það vá tryggðs a ð sýna fram á og sanna orsök tjóns, sbr. fyrrgreinda sönn unar reglu og dóm Hæsta réttar í máli nr. 397/1998. Af málatilbúnaði stefnda verður ráðið að ekki sé ágreiningur um að um rætt skip fékk almennt gott viðhald áður en það var af hent hin um grænle nska leigu taka í apríl/maí 2014. Samrýmist það skýrslu sem liggur fyrir meðal gagna máls ins um úttekt Det Norske Veritas á skipinu í des ember 2013. Í ódagsettri skoðunarskýrslu Skipaþjónustu Íslands, sem stefnandi lagði fram, og byggir meðal annars á at hugun á véladagbók skipsins, kemur hins vegar fram að byrjað var að bæta 100 lítrum af olíu á gírinn 8. september 2014. Næstu daga á eftir og fram til 14. sama mánaðar var bætt 70 lítrum af olíu á gírinn. Eftir það, á tímabili frá 18. september 2014 til 22 . október sama ár, var nánast daglega bætt olíu á gírinn og var magnið á bilinu 9 - 40 lítrar í hvert skipti, samtals 644 lítrar. Einnig liggur fyrir samkvæmt sömu skýrslu að á hluta tíma bils ins var notuð olía af annarri gerð en átti að nota. Aðalgír í sk ipi er búnaður sem ætlað er að yfirfæra afl frá aðalvél til skrúfu skips og minnka jafnframt snúningshraða á skrúfuási miðað við snúningshraða aðalvélar. Til gangur með notkun smurolíu í aðalgír er að minnka mótstöðu sem er á milli tann hjóla í gír, minnka slit á tannhjólum og legum og fjarlægja varma sem myndast í gír. Aðalgír á ekki að leka smurolíu ef allt er í lagi við venjulegar aðstæður og að jafnaði á ekki að vera nauðsynlegt að bæta smurolíu á gír. Leki á smurolíu í aðalgír skips er alvar leg bilun. Hið sama á við ef sjór lekur inn í aðalgír en þá myndast ryð og tæring með þeim afleiðingum að skemmdir verða á gírnum og hann verður með tímanum ónot hæfur og leiðir til þess að ekki er unnt að sigla skipi með eigin vélarafli. Vitnið Hlynur Jónsson, fyrrverandi tjónamatsmaður hjá stefnda, bar meðal annars um það fyrir dómi að hann hefði skoðað íhluti úr gírnum í janúar 2015 í starfsstöð Stál smiðjunnar Fram taks ehf. Að mati vitnisins var eina skýr ingin á því að gír inn bil aði sú að sjór hefði l ekið með pakkdósum inn í gírinn og sennilega á sama stað og olían lak út af gírn um. Þá hefðu ummerkin um tjónið bent til þess að það hafi gerst á löng um tíma, á mán uði eða einhverjum mánuðum. Ryð hefði verið inni í gírnum í nokkurn tíma og það væri í hæsta máta óeðlilegt. Ryðið hefði myndast í gírnum vegna sjó blandaðrar olíu. Aðrar orsakir fyrir ryðmynduninni kæmu ekki til greina. Um væri að ræða hluti sem væru óvarðir fyrir tæringu. Ekkert skyndilegt eða óvænt hefði fram kallað ryðið eða tæringuna. Bar Hlynur einnig um að athugun þeirra sem komu að mál inu hefði leitt í ljós að talið væri lík legt að sjór hefði komist inn í gírinn inn um pakk dósir. Þessu til viðbótar bar Hlynur um að það hefði verið mjög óeðlilegt að bæta hefði þurft yfir 100 l ítrum af olíu á gír inn á því stutta tímabili sem hér um ræðir. Vitnið Ægir Björgvinsson, fyrrverandi starfsmaður Stálsmiðjunnar Framtaks ehf., bar meðal annars um það fyrir dómi að sjór hefði komist inn í gírinn og valdið tæringu í honum. Um væri að ræða skemmdir 10 í gírnum sem hefðu myndast á löngum tíma, ein hverjum mánuðum og jafn vel ári. Pakkdósir hefðu verið slitnar vegna aldurs og þá hefðu þær ekki snúið rétt. Því væri líklegt að sjór hefði komist inn í vélarrúmið og þar með gírinn. Þá gæti ástæða þe ss að olía lak af gírnum skýrst af því að pakk dósirnar voru slitnar. Sjó blönduð olía hefði átt að sjást á olíukvarða ef vélstjóri í vélar rúmi hefði athugað það. Þá bar Ægir einnig um að það hefði verið óeðli legt ástand á gírnum að bæta hefði þurft yfir 100 lítrum af olíu á hann og það hefði auk þess ekki verið gott fyrir gírinn að nota hann í einhvern tíma ef svo mikið magn af olíu vantaði á hann. Í málinu liggur ekki fyrir nákvæm skýring á því hvers vegna olía lak af aðal gírnum og sjór komst inn í h ann. Stefnandi hefur ekki lagt fram matsgerð til að skýra það nánar og ber hann hallann af því. Þrátt fyrir framangreint má leiða líkur að því, miðað við það sem fram kom hjá vitnunum Hlyni og Ægi, að röng staða pakkdósa hafi orsakað leka á sjó inn í aðalg írinn og þá hafi slit í pakk dósum orsakað leka á olíu af gírnum. Í málinu er upplýst að aðalgírinn var ryðgaður og ekki er ágreiningur um að það var vegna þess að sjór hafði lekið inn og blandast olíu sem ætlað var að smyrja gír inn. Að mati dómsins bendi r allt til þess að það hafi gerst á nokkurra mánaða tíma bili, sbr. fram burð vitnanna Hlyns og Ægis. Var því ekki um að ræða skyndilegan utan að kom andi atburð heldur ryðmyndum og tæringu á löngum tíma sem leiddi til tjóns og rekja má til skorts á hæ filegri hirðu. Að þessu virtu á bótaskylda samkvæmt undirgrein 6.2 í skilmálunum ekki við í þessu sambandi vegna undanskildrar áhættu samkvæmt undir grein 9.3 í sömu skilmálum. Þessu til viðbótar liggur fyrir í málinu, sam kvæmt fyrrgreindri skýrslu Skipa þjónustu Íslands, og ekki er ágreiningur um, að óeðli lega miklu magni af smur olíu var bætt á aðal gírinn af yfirvélstjóra á tímabili frá 8. september 2014 til 22. októ ber sama ár. Við mat á því hvort tjónið falli undir undirgrein 6.4 í skilmálunum og hvort hin hlutlæga ábyrgðar takmörkun sam kvæmt undirgrein 9.3 á við í þessu sambandi þá ber að líta til þess að áhöfn skipsins brást ekki eðlilega við þegar ljóst var um hinn mikla olíuleka í sept ember og október 2014. Það að gír leki olíu getur bent til alvarlegrar bilunar og því er almennt þörf á brýnum aðgerðum svo ekki verði tjón. Líkleg orsök fyrir tjóninu getur hafa verið vanræksla yfir vélstjórans sem stefn andi byggir meðal annars sjálfur á að hafi verið orsakaþáttur tjóns ins. Í því sam bandi ber þó að hafa í huga að yfirvélstjórinn lést eftir að atvik áttu sér stað og hans hlið á atvikum liggur ekki fyrir samkvæmt gögn um málsins. Jafn framt ber að hafa í huga að það er skipstjóri sem ber heildar ábyrgð á skipi á meðan skip er á sjó og aðrir í á höfn lúta hans stjórn, þar með talið yfir vélstjóri, sbr. 49. og 53. gr. sjó - manna laga nr. 35/1985. Einnig hvílir skylda á skip stjóra að skýra útgerðarmanni að staðaldri frá ástandi skips, sbr. 4. mgr. 13. gr. sigl inga laga nr. 34/1985. Þá er óvíst hv ort hags munir hinnar græn lensku útgerðar, leigu taka skipsins, hafi að öllu leyti farið saman við hags muni eiganda skips ins, eins og á stóð, nánar tiltekið að láta færa skipið til hafnar og gera við lekann. Í því sambandi skal haft í huga að leigutakin n var að nota skipið til fryst ingar og pökkunar á afla o.fl. í tengslum við tímabundnar veiðar annarra minni skipa á hafsvæði yfir sumartíma þegar rofaði til með hafís. Í framburði Jóns Guð bjarts sonar, fyrirsvarsmanns stefn anda, fyrir dómi kom meðal annars fram að ekki hefði verið unnt að athafna sig á um ræddu veiðisvæði eftir miðjan október. Þessu til við bótar skal litið til þess sem vitnið Ægir Björgvinsson bar um fyrir dómi að ekki hefði verið aðstaða í Nuuk til að fram kvæma viðgerð á aðalgír skipsins af þeirri stærðar gráðu sem um var að ræða. Allt að einu þá liggur það fyrir að áhöfn skips ins, þar með talið yfirvélstjóri, var á ábyrgð eig anda skipsins og hins vá tryggða, sbr. undirgrein 11.2 og 33. gr. í skil mál unum og 2. og 3. mgr. 2 9. gr. laga nr. 30/2004. Þá skiptir ekki máli í þessu sambandi þótt skipið og áhöfn þess hafi á umræddu tímabili verið undir græn lenskri út gerðar stjórn, sbr. dóma Hæsta réttar í málum nr. 157/2003 og 209/2005. Að þessu virtu var hlutlægt séð um að ræða skort hins vá tryggða á eðlilegri varkárni þar sem ekki var brugðist við sem skyldi um borð í skipinu þegar ljóst var um olíulekann. Bótaskylda á grundvelli undirgreinar 6.4 í skilmálunum stofnaðist því ekki þar sem fyrrgreind van ræksla um borð í skipinu gerði það að verkum að tjónið var undan skilið áhættu sam kvæmt undirgrein 9.3 í sömu skil málum og auk þess ekki bótaskylt þar sem ekki var brugðist við í samræmi við undir grein 11.2 í skilmálunum. Þessu til viðbótar liggur fyrir að Jón Guð bjartsson, f yrir svars maður eiganda skipsins og hins vátryggða, fékk sannar lega vit neskju um það 18. sept ember 2014 að aðalgírinn lak olíu. Að því virtu var brýnt af hans hálfu að hann kann aði frekar með lekann og að hann tryggði að gert yrði við hann. Þá hefði hann einnig átt að láta stefnda vita og setja sig í 11 samband við græn lensku útgerðina, leigu taka skips ins, vegna þeirrar stöðu sem upp var komin í skip inu og tryggja fyrr greinda við gerð sem augljóslega var nauðsynleg. Fyrir svars maðurinn lét hin s vegar nægja að gefa yfir vélstjóranum fyrirmæli um að greina ástæður lekans og að hann ætti að láta gera við bilunina og láta útgerðina í Græn landi vita. Jafnframt að hann fengi að fylgjast með framvindu máls ins og hann yrði látinn vita ef ekki tækis t að koma í veg fyrir lek ann. Sjálfur fylgdi fyrir svars maður inn þessu hins vegar ekki frekar eftir. Þá fékk hann næst fregnir af því að aðalgírinn væri bilaður 4. des ember 2014. Að framan - greindu virtu var framganga fyrirsvars mannsins því ekki í nægj an legu samræmi við skyldur sem á honum hvíldu samkvæmt undirgrein 11.2 og 13. og 33. gr. í skil mál um húf trygg ingar innar. Að öllu framan greindu virtu verður stefndi sýknaður af kröfum stefn anda. Með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður stefnanda gert að greiða stefnda málskostnað sem telst hæfilega ákveðinn 800.000 krónur. Af hálfu stefnanda flutti mál þetta Björn Jóhannesson lögmaður. Af hálfu stefnda flutti málið Ingvar Sveinbjörnsson lögmaður. Daði Kristjánsson héraðsdómari og dómsformaður kveður upp dóm þennan ásamt meðdómsmönnunum Hólmfríði Grímsdóttur héraðsdómara og Finni Sturlusyni, vél stjóra og véltæknifræðingi. D Ó M S O R Ð: Stefndi, Sjóvá - Almennar tryggingar hf., er sýkn af kröfum stefnanda, Birnis ehf. Stefnandi greiði stefnda 800.000 krónur í málskostnað.