LANDSRÉTTUR Úrskurður miðvikudaginn 15. maí 2019. Mál nr. 240/2019 : A ( Þorbjörg I. Jónsdóttir lögmaður ) gegn B ( Hjördís E. Harðardóttir lögmaður ) Lykilorð Kærumál. Fjárslit milli hjóna. Opinber skipti. Útdráttur Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem leyst var úr ágreiningi í tengslum við opinber skipti til fjárslita milli A og B vegna hjónaskilnaðar. Úrskurður Landsréttar Landsréttardómararnir Aðalsteinn E. Jónasson, Hervör Þorvaldsdóttir og Ragnheiður Harða rdóttir kveða upp úrskurð í máli þessu. Málsmeðferð og dómkröfur aðila 1 Sóknaraðili skaut máli þessu til Landsréttar með kæru 27. mars 2019 en kærumálsgögn bárust réttinum 10. apríl sama ár . Varnaraðili skaut málinu til Landsréttar fyrir sitt leyti með kæru 15. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Vesturlands 13. mars 2019 í málinu nr. Q - 2/2018 þar sem leyst var úr nánar tilgreindum ágreiningi aðila við opinber skipti til fjárslita þeirra á milli. Kæruheimild er í 1. mgr. 133. gr. laga nr. 20/1991, u m skipti á dánarbúum o.fl. 2 Sóknaraðili krefst þess a ð hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og að við opinber skipti til fjárslita milli aðila verði henni lögð út jörðin og lagt til grundvallar að til skipta komi séreignarlífeyr isréttindi varnara ðila, skuldir aðila hjá Lánasjóði íslenskra námsmanna, yfirdráttarskuld á tilgreindum bankareikningi auk vaxtakostnaðar , allur kostnaður við rekstur búskapar að frá samvistarslitum aðila í október 2016, en til vara frá viðmiðunardegi skipta sem hún tel ur vera 20. febrúar 2017 , allar tekjur af rekstri búskap arins frá samvistarslitum aðila en til vara frá viðmiðunardegi skipta, og lausafé sem fjarlægt hafi verið úr skemmu á jörðinni í september 2017. Þá krefst sóknaraðili þess að við skiptin verði tekið tillit til vinnuframlags hennar við umhirðu og vörslur eigna búsins þannig að hún fái gre itt af eignum þess 5.755.247 krónur umfram varnaraðila en til vara aðra fjárhæð að álitum . Enn fremur krefst sóknaraðili þess að öllum kröfum varnaraðila á báðum dómst igum 2 verði hafnað. Loks krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar fyrir Landsrétti. 3 Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur að öðru leyti en því að ákvæði hans um frávísun kröfu hans um greiðslu leigu úr hendi sóknaraðila verði felld úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka kröfuna til efnismeðferðar. Þá krefst varnaraðili kærumálskostnaðar. Niðurstaða 4 Eins og rakið er í hinum kærða úrskurði gengu aðilar máls þessa í hjúskap á árinu 1992 en varnaraðili fór f ram á skilnað 20. febrúar 2017. Telst það vera viðmiðunardagur skipta, sbr. 1. mgr. 104. gr. laga nr. 20/1991. Að því gættu en að öðru leyti m eð vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. 5 Eftir atvikum er rétt að kærumálskostnaður fal li niður. Úrskurðarorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Kærumálskostnaður fellur niður. Úrskurður Héraðsdóms Vesturlands 13. mars 2019 I. Var málið þingfest 2. október sl. en tekið til úrskurðar að lokinni aðalmeðferð 13. febrúar sl. Sóknaraðilinn B gerir í málinu eftirgreindar dómkröfur: 1. Að útlagningarrétti varnaraðila að jörðinni verði hafnað og jörðin sett í almenna sölu. 2. Að séreign arlífeyrisréttindi sóknaraðila í Allianz að fjárhæð krónur komi ekki undir fjárskipti milli aðila. 3. Að hvor aðili um sig taki við námsláni á nafni hvors um sig við Lánasjóð íslenskra námsmanna og komi lánin þannig ekki til frádráttar hjúskaparskuldum þe irra. 4. Að yfirdráttarskuld varnaraðila komi ekki til frádráttar hjúskaparskuldum hennar. 5. Að varnaraðili taki taki ein þátt í kostnaði varnaraðila vegna reksturs frístundabúskapar að , svo og vegna meints vinnuframlags varnaraðila á jörðinni , hvoru tv eggja eftir viðmiðunardag skipta 20. febrúar 2017. 6. Að varnaraðili greiði sóknaraðila leigu að fjárhæð 100.000 krónur vegna búsetu varnaraðila á jörðinni frá viðmiðunardegi skipta fram að uppgjörsdegi aðila við skiptin . Þá krafðist sóknaraðili þess við aðalmeðferð málsins að dómkröfum varnaraðila nr. 7 og 8 yrði vísað frá dómi. Sóknaraðili krefst og málskostnaðar úr hendi varnaraðila. Varnaraðilinn A gerir í málinu eftirgreindar dómkröfur: 1. 3 2. Að við fjárslitin verði lagt til grundvallar að séreignarlífeyrisréttindi sóknaraðila í Allianz komi til skipta. 3. Að hvor um sig beri áfram ábyrgð á skuldbindingum hjá Lánasjóði íslenskra námsmanna og á it til þeirra við skiptin. Þá er þess krafist að tekið verði tillit til áfallins vaxtakostnaðar. 4. Að við fjárslitin verði lagt til grundvallar að aðilar beri að jöfnu allan kostnað við rekstur búskapar frá viðmiðunardegi skipta hinn 20. febrúar 2017. Þá krefst varnaraðili þess jafnframt að aðilar eigi að jöfnu rétt til allra tekna af búskapnum frá samvistarslitum í október 2016, en til vara frá viðmiðunardegi. 5. Að hafnað verði kröfu sóknaraðila um greið slu leigu vegna búsetu hennar á jörðinni. Til vara er þess krafist að umkrafin fjárhæð verði lækkuð verulega. 6. Að við fjárskiptin verði tekið tillit til vinnuframlags varnaraðila við umhirðu og vörslur eigna búsins þannig að hún fái greitt af eignum búsins krafist að dómari ákveði fjárhæð að álitum. 7. Að lagt verði til grundvallar við fjárskiptin að lausafé sem fjarlægt var af sóknaraðila og öðrum 8. Að lagt ve eftir samvistarslit skuli koma til skipta. Varnaraðili krefst og málskostnaðar úr hendi sóknaraðila að mati dómsins. II. inni og varnaraðili hélt þar nokkurn fjölda hrossa. Samvistaslit urðu í október 2016 og hefur varnaraðili búið á jörðinni síðan ásamt yngsta syni þeirra. Sóknaraðili fór fram á skilnað hinn 20. febrúar 2017. Þar sem ekki tókst samkomulag með þeim um skipti ngu eigna og skulda í kjölfarið fór sóknaraðili fram á opinber skipti 22. júní sama ár. Hinn 6. september 2017 var kveðinn upp úrskurður Héraðsdóms Vesturlands um opinber iðunardagur skipta 22. júní 2017. Lögskilnaðarleyfi var gefið út 20. október 2017. Fram kemur í bréfi skiptastjóra að haldnir hafi verið fimm skiptafundir í búinu, sá síðasti 11. júlí sl. Á þeim fundi hafi hann lagt fram tillögur um fjárslit aðilanna, se m hann hefði áður verið búinn að senda lögmönnum þeirra til kynningar. Hafi tillögurnar verið ræddar og bókað þar að sóknaraðili gæti samþykkt og h ins vegar að varnaraðili myndi samþykkja tillögurnar í heild sinni. Af hálfu varnaraðila hafi verið bókað að hún gæti ekki samþykkt tillögurnar. Með því hafi skiptastjóri talið ljóst að ekki næðust sættir í málinu og því óskað eftir að aðilarnir settu fram sínar kröfur í málinu. Samkvæmt bókun í fundargerð séu kröfur aðila eftirfarandi: 1. krefst þess að hún fái útlagningu jarðarinnar skv. tillögum skiptastjóra. A telur sig hafa forkaupsrétt að eigninni. 2. Krafa A er sú að þessi réttindi komi til skipta þar sem þau séu með endurkaupsvirði og að réttindin falli undir helmingaskiptareglu hjúskaparlaga. 3. B gerir þá kröfu að hvor aðili um sig taki við námsláni á nafni hvors um sig og lánin komi því ekki til frádráttar hjúskaparskuldum þeirra við fjárskiptin. A hafnar þessu þar sem um sameiginlegar skuldir sé að ræða og eigi sem slíkar að lúta helmingaskiptareglunni. 4 4. B krefst þess að yfirdráttarskuld A komi ekki til frádráttar hjúskaparskuldum hennar þar sem hún haldið utan skipta. Skuldin eigi því ekki að falla undir skiptin. A mótmælir þessu þar sem um sameiginlega skuld sé að ræða og eigi því sem slík að falla undir skiptin. Jafnframt gerir hún kröfu um að vaxtakostnaður yfirdráttarláns f alli undir skiptin. 5. svo og vegna vinnuframlags á jörðinni, hvorutveggja eftir viðmiðunardag 20. febrúar 2017. Um órökstuddar kröfur sé að ræða vegna kostnaðar s em B hafi ekki samþykkt að stofna til og svo hafi verið stofnað til umræddra skulda eftir viðmiðunardag skipta. Þessu er mótmælt af hálfu A og þess krafist að þeir reikningar sem A hefur þegar lagt fram vegna rekstrar búsins, og hafi þegar verið samþykktir af skiptastjóra, og reikningar vegna kostnaðar sem falla munu til síðar vegna rekstrarins verði samþykktir. 6. n.t.t. kr. 100.000 á mánuði frá 1. mars 2017 fram að uppgjörsdegi aðila við skiptin. B setur kröfu sína fram sem endurgjaldskröfu skv. 2. mgr. 106. gr. laga nr. 20/1991. A gerir þá kröfu að þessari kröfu B verði hafnað. Kröfugerð A snýr að eftirfarandi atriðum: 7. A gerir kröfu þess efnis að krafa hennar um g hennar við rekstur búsins verði greiddur skv. yfirliti sem hún hefur lagt fram til skiptastjóra. Jafnframt er krafist áfallandi kostnaðar vegna sama atriðis. 8. A gerir þá kröfu að reikningar þeir sem skiptastj óri fellst ekki á í tillögum sínum, sbr. liður III. g. iii. (bls. 6), verði teknir til greina við skiptin. 9. A gerir þá kröfu að lagt verði fyrir skiptastjóra að ganga á eftir skilum á eða greiðslu fyrir muni sem eru tilgreindir í lið III.k. í tillögum skipt astjóra. 10. A gerir kröfu um að verkfæri sem B tók með sér og séu eign búsins verði metin inn í skiptin. 11. 2017 þar sem um sameiginlegan rekstur sé að ræða og B fe . III. Málsástæður sóknaraðila 1. Útlagning fasteignar Sóknaraðili byggir á því að skilyrði útlagningar til varnaraðila séu ekki fyrir hendi, með vís an til 110. gr. og 111. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Samkvæmt þeim lögum sé forsenda útlagningar sú að sýnt þyki að hvorugur aðilinn fái meira í sinn hlut með þeim hætti en hann muni eiga rétt á að endingu, sbr. 1. mgr. 110. gr. laganna . Útlagning til varnaraðila gangi því ekki upp, enda sé jörðin verðmætasta eign búsins og ljóst að ef henni yrði úthlutað til varnaraðila fengi varnaraðili mun meira í sinn hlut við skiptin. Samkvæmt tillögum skiptastjóra nemi hlutur sóknaraðila í jörðinni að frádregnum áhvílandi skuldum rúmlega milljónum króna. Framangreind meginregla skiptalaga komi enn skýrar fram í 3. mgr. 110. gr., en þar segi að skiptastjóri geti gefið aðilum kost á að fá útlagðar eignir sem séu í sameign aðila, enda sé verðmæti e ignanna innan marka þess sem aðilinn eigi enn rétt á að fá í sinn hlut, skv. 3. og 4. mgr 109. gr. laganna. Að mati sóknaraðila verði ekki fram hjá þessum lagaákvæðum í 110. gr. komist. Varnaraðili geti ekki fengið eign sem sé umfram það sem hún eigi rétt á við skiptin. Sóknaraðili byggi og á því að varnaraðili hafi ekki meiri þörf fyrir jörðina en hann, í skilningi 108. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993 og 3. mgr. 110. gr. laga nr. 21/1991. Aðilar hafi báðir verið útivinnandi frá jörðinni og geti varnaraði li fullvel sinnt annars staðar frá og verið búsett annars staðar á svæðinu eða í þéttbýli í , enda sé hún ekki með á jörðinni. Þá krefjist umönnun hrossa á engan hátt viðveru á 5 jörðinni sem slíkri. Einnig sé til þess að líta að sonur aðila verði 18 ára í desember á yfirstandandi ári. Hann stundi nám í og sé því engin þörf fyrir hann að búa á jörðinni með móður sinni. Sóknaraðili eigi rætur á staðnum, enda alinn upp á næsta bæ, og standi því honum nær að taka við jörðinni. Á því sé og byggt að varnaraðili fullnægi ekki skilyrðum til þess að leysa jörðina til sín, enda hafi hún ekki sýnt fram á að hún geti reitt fram hluta sóknaraðila í jörðinni með peningagreiðslu. Sé í því sambandi á það bent að sóknaraðili hafi verið tilbúinn að ganga að ti llögu skiptastjóra hinn 5. júlí 2018 að því gefnu að varnaraðili gæti greitt út jörðina, en það hafi ekki gengið eftir, sbr. bókun á skiptafundi. Sóknaraðili telji fullreyndar tilraunir varnaraðila til að leysa til sín eignina og byggi á því að skiptastjór a sé skylt að koma eignum búsins í verð og ljúka þannig skiptum, sbr. 2. mgr. 111. gr., sbr. 70. gr. sömu laga. Eina leiðin nú sé að selja jörðina frjálsri sölu. 2. Séreignarlífeyrisréttindi Aðilar hafi náð samkomulagi um að halda hvort um sig almennum sameignarlífeyrisréttindum, enda svipað á komið með þeim varðandi réttindi í þeim sjóðum. Þá hafa þau náð samkomulagi um að skipta með sér sparnaðarinneign hjá Friends Provident og Sun Life, þrá tt fyrir að sóknaraðili hafi einn greitt inn á sparnaðinn. Hins vegar séu réttindi sóknaraðila í Allianz - sjóðnum viðbótarlífeyris sparnaður sóknaraðila, en ekki sparnaðarform með líftryggingu, eins og hjá Friends og Sun Life. Sé á því byggt að réttindi sók naraðila í Allianz séu persónubundin réttindi hans sem hann hafi myndað annars vegar með sínu framlagi af launum og hins vegar með framlagi vinnuveitanda samkvæmt heimild í lögum nr. 129/1997. Á engan hátt sé hægt að halda því fram að ósanngjarnt sé að hal da þessum réttindum utan skipta. Sóknaraðili hafi kosið að nýta sér þetta sparnaðarform, með framlagi vinnuveitanda, og hefði varnaraðila verið í lófa lagið að gera slíkt hið sama. Ekki sé um að ræða lífeyrisréttindi með endurkaupsvirði í skilningi 2. tl. 1. mgr. 102. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993. Sé í því samhengi vísað til Landsréttardóms nr. 514/2018 þar sem því hafi verið slegið föstu, að virtum ákvæðum laga nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, að séreignarsparna ður yrði eftir 1. janúar 2015 ekki talin lífeyrisréttindi sem hefðu endurkaupsvirði í skilningi 2. tl. 1. mgr. 102. gr. hjúskaparlaga. Þá bendi sóknaraðili á að varnaraðili eigi þó nokkur ár eftir fram að starfslokum og geti áunnið sér réttindi með viðbóta rlífeyrissparnaði. 3. Ábyrgð námslána hjá LÍN Námslán hjá Lánasjóði íslenskra námsmanna hafi verið tekin til öflunar persónubundinna starfsréttinda hvors um sig. Aðilar hafi báðir verið í námi erlendis en varnaraðili í dýrara og lengra námi. Byggi sóknar aðili á því að lánið hafi farið til framfærslu varnaraðila en sóknaraðili hafi tekið námslán til sinnar eigin framfærslu. Varnaraðili hafi verið í námi áður en aðilar hófu sambúð, en eftir að þau gengu í hjónaband 1992 hafi þau bæði tekið námslán í eitt ár . Þá bendi sóknaraðili á að miðað við tekjur varnaraðila sé afar ólíklegt að hún komi til með að greiða lánið upp. Hins vegar komi sóknaraðili til með að greiða upp sitt lán, enda mun tekjuhærri en varnaraðili. 4. Yfirdráttarskuld Á því sé byggt að yfird ráttarskuld sé til komin vegna varnaraðila. Þar sem varnaraðili hafi farið fram á að halda tækjabúnaði til utan skipta komi yfirdráttarskuldin ekki undir skiptin, sbr. 2. mgr. 101. gr. hjúskaparlaga, en ljóst sé að verðmætur fylgi starfseminni. varnaraðila hafi verið rekin á kennitölu varnaraðila og þannig hafi varnaraðili talið hana fram á skattframtali og reiknað sér endurgjald. Sóknaraðili hafi skorað á varnaraðila og skiptastjóra að afla upplýsinga um hvernig skuld þessi væri tilkomin, e n þær upplýsingar hafi ekki borist. Verði varnaraðili að bera hallann af því að geta ekki lagt fram upplýsingar um tilurð skuldarinnar og hvort um hjúskaparskuld sé að ræða. Sóknaraðili hafi ekki skipt sér af atvinnurekstri varnaraðila og hafi ekki hugmyn d um hvernig yfirdráttarskuldin sé til komin. Sóknaraðili telji þó að varnaraðili hafi iðulega átt töluvert útistandandi af reikningum vegna vinnu sinnar og alls óljóst 6 sé hvernig staðan hafi verið m.v. viðmiðunardag skipta. Þá sé á það bent að varnaraðili hafi bakað sér umrædda skuld með vanhirðu á fjármálum sínum og komi hún því ekki til frádráttar hjúskaparskuldum, sbr. 2. mgr. 106. gr. laga nr. 31/1993, en sjálfur hafi hann ekki verið með yfirdráttarskuld við skiptin. Vaxtakostnaði af yfirdráttarskuld s é hafnað. 5. Kostnaður vegna reksturs og vinnuframlags varnaraðila Með vísan til 1. mgr. 101. gr. hjúskaparlaga og 1. mgr. 104. gr. laga nr. 20/1991 sé þess krafist að varnaraðili taki ein þátt í kostnaði vegna reksturs frístundabúskapar að , svo og vegna meints vinnuframlags hennar á jörðinni , hvors tveggja eftir viðmiðunardag skipta 20. febrúar 2017. Sóknaraðili hafni því alfarið að hann eigi að taka þátt í rekstrarkostnaði umfram greiðslu helmings áhvílandi lána, helmings fasteignag jalda og helmings lögboðinna brunatrygginga. Sé því hafnað þeirri afstöðu skiptastjóra að skipta eigi jafnt á milli aðila kostnaði vegna viðunandi lágmarksumönnunar skepna. Varnaraðili stundi frístundabúskap að og geti á engan hátt lagt það á sóknaraði la að taka þátt í þeim kostnaði, sem sé og hafi verið með öllu óarðbær. Skepnuhald sé alfarið á ábyrgð varnaraðila og alfarið hennar ákvörðun að halda áfram þeim frístundabúskap sem aðilar hafi áður stundað. Varnaraðili hafi ein tekið þá ákvörðun að halda áfram búskap eftir samvistaslit, í trássi við vilja sóknaraðila. Hafi hún stofnað til ýmissa útgjalda án samráðs við sóknaraðila, vitandi það að reksturinn stæði engan veginn undir sér. Sóknaraðili hafi margoft bent á að fækka ætti skepnum allverulega og jafnvel leggja af sauðfjárbúskap. Þá hafi hrossabúskapur einungis haft kostnað í för með sér. Engin hross hafi heldur verið seld svo að varla sé hægt með góðu móti að halda því fram að um hrossarækt hafi verið að ræða. Sóknaraðili hafi viljað fækka hrossum verulega og setja í slátrun strax við upphaf skipta, enda sé jörðin ekki nægilega stór til að bera allan þennan fjölda hrossa. Fráleitt sé að sóknaraðili eigi að taka þátt í meintu vinnuframlagi varnaraðila á jörðinni . Fram að samvistaslitum hafi þ au rekið saman frístundabúskap og sinnt bústörfum í hjáverkum með fullri vinnu annars staðar. Þau hafi aldrei reiknað sér laun við búskapinn. Sóknaraðili bendi á að reiknað endurgjald samkvæmt skattframtali vegna sauðfjárbúskapar árið 2016 hafi numið k rónum. Þá komi fram á samræmingarblaði nr. 4.05 með skattskýrslu að tap hafi verið á rekstrinum samfleytt frá árinu 2006 og nemi uppsafnað tap í árslok 2016 alls krónu. Skuli á það bent að sóknaraðili hafi gefið hrossum rúllur í útigangi fram í maí 201 7. Að öðru leyti hafi varnaraðili meinað sóknaraðila að hafa afskipti af rekstrinum, þrátt fyrir að hann hafi reynt að sinna sauðburði og tekið sér frí frá vinnu til þess. 6. Húsaleigukrafa sóknaraðila Á því sé byggt að varnaraðili eigi að greiða sóknar aðila leigu að fjárhæð 100.000 krónur á mánuði vegna búsetu hennar á jörðinni frá viðmiðunardegi skipta og fram að uppgjörsdegi aðila við skiptin, sbr. 2. mgr. 106. gr. laga nr. 20/1991. Varnaraðili hafi ein haft afnot af jörðinni og húsum frá því í o któber 2016, en á meðan hafi sóknaraðili þurft að gera aðrar ráðstafanir í húsnæðismálum. Hann hafi hins vegar þurft að greiða helming af áhvílandi lánum á jörðinni, svo og helming fasteignagjalda og helming lögboðinna brunatrygginga. Mikill d ráttur á fjár skiptum hafi verið af völdum varnaraðila sem hafi orðið til þess að sóknaraðili hafi borið veruleg útgjöld vegna ofangreinds kostnaðar, auk þess að þurfa sjálfur að standa undir kostnaði við húsnæði. Leigukrafa sóknaraðila sé hófleg og byggist á því að sam bærileg hús, án til í tillögu sinni sem alltof lágri. Því sé og hafnað að líta beri til þess að varnaraðili hafi sinnt meirihluta búverka og umönnunar skepna og að taka eigi tillit til þess við ákvörðun leigufjárhæðar. Það hafi verið alfarið ákvörðun varnaraðila og hennar afstaða að hafna aðkomu sóknaraðila að búverkum. IV. 7 Málsástæður varnaraðila 1. Útlagning fasteignar Frá upphafi skiptameðferðar hafi það verið krafa varnaraðila að fá faste ignina lagða sér út, ásamt bústofni og nauðsynlegum tækjakosti. Fyrir liggi í gögnum málsins möt á verðmæti viðkomandi eigna, sem lítill eða enginn ágreiningur sé um. Varnaraðili byggi á því að hún eigi óskoraðan rétt til útlagningar framangreindra eigna, sbr. ákv. 109. og 110. gr. laga nr. 20/1991 um skipti dánarbúa o.fl. Í tilvitnuðum ákvæðum komi fram að skiptastjóra beri að greina á milli eigna hvors aðila um sig, sem og þeirra skuldbindinga sem hvor aðilinn beri. Þegar niðurstaða þeirrar greiningar lig gi fyrir sé skiptastjóra skylt að veita hvorum aðila um sig kost á að fá lagðar sér út eigin eignir og eignir sem séu í sameign. Fari verðmæti eigna í sameign sem annar hvor aðilinn krefjist útlagningar á umfram það sem hann eigi rétt til, miðað við stöðu eigna og skuldbindinga, verði skiptastjóri að veita þeim hinum sama kost á því að reiða fram afgang verðmætis með peningagreiðslu. Þá beri að taka tillit til annarra eigna sem sammæli séu um að leggja út til hvors aðila um sig. Nauðsynlegt sé að líta til þess að aðilar eigi aðrar eignir en þær sem varnaraðili hafi krafist útlagningar á, þ.e. tækjakost, bifreiðar og viðbótarlífeyrissparnað. Að mati varnaraðila hafi vantað upp á að skiptastjóri framkvæmi þessa greiningu og gefi hvo rum aðila um sig kost á útlagningu til samræmis. Við skiptameðferðina hafi skiptastjóri blandað saman við framangreint útreikningi tekna og gjalda, rekstrarkostnaði o.fl. og krafið varnaraðila um tryggingu fyrir greiðslu skv. 4. mgr. 110. gr. laga nr. 20/1 991. Varnaraðili telji þetta ekki standast og hafi því verulega vantað upp á skýrleika í framsetningu og raunar lögmæti ákvarðana skiptastjóra að þessu leyti, þegar hann hafi synjað henni um útlagninguna og ákveðið að auglýsa jörðina til sölu, sbr. fundarg erð skiptafundar hinn 5. febrúar 2018. Vísað sé til þess að hafi átt að nota að hluta til að greiða upp lán á 1. veðrétti. Sé útlagningarkrafa varnar aðila á því byggð að hún vilji og geti sýnt fram á fjármögnun þess sem upp á vanti og það hafi hún jafnframt gert gagnvart skiptastjóra, án þess að hann væri viljugur til að taka tillit til þess. Þá sé byggt á því að það sem upp á vanti falli langt innan þ ess sem hún krefjist að tekið verði tillit til við fjárskiptin og muni lækka þá fjárhæð sem hún þurfi að gjalda til sóknaraðila til uppgjörs eigna og skuldbindinga. 2. Séreignarlífeyrisréttindi Varnaraðili byggi á því að ekkert hafi komið fram í málinu sem gefi til kynna að annað eigi að gilda um þessa tilteknu inneign hjá Allianz umfram önnur séreignarlífeyrisréttindi eða inneignir aðila. Sé og á því byggt að réttindin hafi endurgjaldsvirði, sbr. fyrirliggjandi yfirlit frá Allianz. Sóknaraðili hafi í e ngu sýnt fram á að sanngjarnt sé að halda þessum tilteknu réttindum utan skipta án þess að endurgjald komi fyrir, sbr. 2. mgr. 102. gr. hjúskaparlaga. 3. Ábyrgð námlána og yfirdráttarskuld Krafa varnaraðila um að hvort um sig beri ábyrgð á skuldbindingu m sem á þeim hvíli sé byggð á 67. gr. hjúskaparlaga. Eigi aðilar og óskoraðan rétt skv. 100. gr. sömu laga á því að tekið verði tillit til þeirra skuldbindinga sem til staðar séu á viðmiðunardegi við útreikning hreinnar hjúskapareignar. Þá vísist jafnfram t til fyrri umfjöllunar um 109. og 110. gr. laga nr. 20/1991. Vegna kröfu um að tekið verði tillit til vaxtakostnaðar þá sé vísað til þess að ekki sé óhjákvæmilegt við fjárskipti hjóna að miða einvörðungu við stöðu skulda á viðmiðunardegi við uppgjör. Sé þ annig á því byggt að skuldastaða á viðmiðunardegi geti eða hvort greiddar hafi verið af henni afborganir. Þannig megi benda á að við fjárskipti sé mið að við stöðu veðskulda á þeim degi sem yfirtaka á viðkomandi veði fari fram, eða við uppgreiðsluverðmæti, ef eignin sé seld. Komi þá að engu leyti til skoðunar hver staða skuldbindingarinnar hafi verið á viðmiðunardegi. Hvað varði lán frá Lánasjóði íslensk ra námsmanna sérstaklega sé vísað til dóms Hæstaréttar í málinu nr. 491/2015, þar sem tekin séu af öll tvímæli um að slík lán komi til skipta með framangreindum hætti, rétt eins og aðrar skuldbindingar. 8 4. Kostnaður vegna reksturs og tekjur búsins Varnar afsala sér þeim rekstri eða samþykkja að öðru leyti breytt rekstrarform. Aðkeyptur kostnaður varnaraðila sé hærri en annars væri þar sem sóknaraðili hafi fjarlæ gt eina traktor búsins, ýmis önnur tæki þess og verkfæri. Þannig hafi verið illfært að heyja túnin, fóðra skepnur, lagfæra girðingar og stunda bústörf með eðlilegum hætti. Þar að auki hafi sóknaraðili fjarlægt hey af búinu, sem nýta hafi átt til fóðrunar s kepna búsins, tekið líflömb og sauði ófrjálsri hendi og slátrað fyrir sig. Á sama tíma hafi hann með öllu neitað að greiða hlutdeild í kostnaði við rekstur búsins eða endurgjalda varnaraðila vinnuframlag hennar. Varnaraðili hafi ein staðið undir greiðsl um sem varði allan rekstur búsins allt frá samvistaslitum aðila, sbr. Tekjur búsins hafi hins vegar runnið til sóknaraðila frá því að hann flutti út í október 2016 en meginþorri tekna búsins sé greiddur út undir lok hvers almanaksárs. Frá október 2017 hafi tekjur búsins runnið á reikning skiptastjóra. Þannig hafi varnaraðili þurft að standa ein undir öllum kostnaði við rekstur búsins í rúm tvö ár, sem hafi jafnframt verið hærri en eðlilegt geti talist, sbr. framangreint, og án þess að fá tekjur á móti. 5. Húsaleiga sóknaraðila Varnaraðili telji að ekki komi til álita að greiða sóknaraðila fyrir afnot hennar af jörðinni frá samvistarslitum, nema lagt verði til grundvallar við fjárskiptin að aðilar skuli greiða að jöfnu afborganir áhvílandi lána á jörðinni og rekstrarkostnað frá samvistaslitum, en til vara frá viðmiðunardegi skipta. Varnaraðili telji augljóst að eigandi eignar geti ekki fengið greitt f rá öðrum fyrir afnotin, nema hann sjálfur standi undir kostnaðinum. Það verði ekki bæði haldið og sleppt í þeim efnum. Þá sé á það bent að á sama tímabili hafi sóknaraðili nýtt traktor og önnur tæki búsins í eigin þágu á öðrum bæjum, en ekki heimilað notku sóknaraðila, að kostnaður hennar vegna brottnáms sóknaraðila á tækjum búsins einn og sér hafi valdið henni miklu meiri kostnaðarauka og erfiðleikum en sem nem lögmanns til skiptastjóra, liður III, dags. 11. maí 2018, og liður 10 og 11 í bréfi varnaraðila til skiptastjóra, dags. 11. september 2018. Varnaraðili hafi greitt rekstrarkostnað fasteigna og afborganir af áhví landi 2018, þegar tölur þessar hafi verið teknar saman. Varnaraðili byggi og á þeirri dómvenju að aðilar fjárskipta geti ekki rukkað hvor annan um markaðslei gu vegna afnota hins af eignum búsins. Vísist um það efni m.a. til dóms Hæstaréttar í málinu nr. 195/2016. Sé í málinu tekið af skarið um þetta álitaefni og dæmd greiðsla fyrir afnot að álitum, sem í báðum tilvikum sé verulega lægri en markaðsleiga. 6. Vi nnuframlag varnaraðila Varnaraðili byggi þessa kröfu á því að óumdeilt sé að vinnuframlag hennar á jörðinni allt frá samvistaslitum aðila hafi orðið til verðmætaaukningar í búi aðila, enda hefði dýrastofninn ekki viðhaldist eða nýir árgangar orðið til nema fyrir tilstilli hennar. Þá hafi hún ein staðið skil á öllum opinberum gjöldum og virðisaukaskatti vegna rekstursins. Öll dýraeign aðila hafi verið í umsjá varnaraðila einnar allt frá haustdögum 2016, auk fasteigna. Þá megi fullyrða að engar tekjur hefðu o rðið af sauðfjárræktinni ef hennar vinnuframlags hefði ekki notið við. Öll verk sem ganga þurfi til á sauðfjár - og hrossaræktarbúi hafi hún unnið á þessu tímabili, með aðstoð annarra fjölskyldumeðlima og örfárra utanaðkomandi einstaklinga, sem ráðnir hafi verið gegn greiðslu. Þar sem ekkert lausafé sé til í búi aðila né heldur hafi tekjur getað staðið undir greiðslum á endurgjaldi til hennar verði að ganga á eignir búsins til að greiða varnaraðila hæfilegt 9 endurgjald fyrir vinnuframlagið. Til stuðnings fram angreindri fjárhæð sé vísað til mats Ráðgjafarmiðstöðvar landbúnaðarins (RML), sem hafi veitt það álit að vinnustundir á tímabilinu nóvember 2016 til júlí 2018 hafi verið 1.980 talsins. Með því að áframreikna með sama hætti tímabilið ágúst 2018 til desembe r 2018 sé um að ræða 2.252 vinnustundir. Lagður sé fram útreikningur byggður á þessum forsendum, þar sem hin umkrafða fjárhæð sé reiknuð út frá lágmarkslaunum. 7. Fjarlægt lausafé Varnaraðili krefst þess að lausafé sem fjarlægt hafi verið af sóknaraðila og öðrum aðilum úr skemmu að á skiptafundum 5. október 2017 og 5. febrúar 2018. Hafi skiptastjóri, að kröfu sóknaraðila, gengið út frá því að um væri að ræða lausafé, aðallega byggingarefni, s.s. steinull, kapla, ljós og hillur, en einnig vel hvort um hafi verið að ræða greiðslu fyrir landskika úr j hafi verið á jörðinni til margra ára, en verið fjarlægt þaðan í lok þess dags þegar krafa sóknaraðila um opinber skipti hafi verið þingfest. Lausaféð hafi því verið á jörðinni á viðmiðunardegi skipta og eigi að koma til skipta, sbr. 99. og 101. gr. hjúskaparlaga, nema annar aðili geti sannað eignarrétt sinn að því og þar með átt sértökukröfu í búið, sbr. ákvæði skiptalaga. Enginn reki hafi verið gerður að því af hálfu 8. Fjarlægð verkfæri komi til skipta. Um sé að ræða öll verkfæri búsins, bæði stærri og dýrari tæki, eins og t.d. rafsuðuvél, loftpressu, hleðslutæki, borvélar, girðin gastrekkjara og topplyklasett og allt niður í klaufhamra og skrúfjárn. Listi yfir verkfærin liggi fyrir í málinu og sé áætlað verðmæti þeirra 464.000 krónur. Hafi málsaðilar eignast þau á undanförnum áratugum, hvort sem er með kaupum eða gjöfum. Engin rök standi til þess að þessir munir eigi að vera utan skipta. Verkfærin hafi verið notuð í hinum sameiginlega atvinnurekstri aðila á jörðinni, sem og við alla aðra tilfallandi vinnu á bænum og utan hans. Þar sem augljóslega sé um að ræða lausafé sem verið hafi í eigu aðila á hjúskapartíma þeirra þá skipti ekki máli hvar verkfærin hafi verið niðurkomin á viðmiðunardegi skipta eða í hvers vörslum. Um sé að ræða muni sem hafi verið sameign beggja á viðmiðunardegi, sbr. 99. og 101. gr. hjúskaparlaga, og skuli koma til skipta. IV. Niðurstaða að jörðin verði sett í almenna sölu. Fram kemur í 1. mgr. 110. gr. laga nr. 21/1991 um skipti dánarbúa o.fl. að eftir því sem ráðið sé hverjar eignir komi til skipta, hvorum aðila þær tilheyri og hvert verðmæti þeirra verði talið við skiptin, svo og til hverra skulda verði tekið tillit og með hvaða hætti, skuli skiptastjóri gefa hvorum aðila fyrir sig kost á því á skipta fundi að fá eignir lagðar sér út eftir ákvæðum 2. - 4. mgr. hafi aðilarnir ekki þegar komið sér saman um annað. Eftir því sem skiptastjóri telji skilyrðum þessarar greinar fullnægt til að verða við kröfum um það skal hann leggja aðilunum út eignir þegar í st að til frjálsrar ráðstöfunar þótt enn sé óvíst um eignir og skuldir að öðru leyti, enda þyki sýnt að hvorugur aðilinn fái meira í sinn hlut með þessum hætti en hann muni eiga rétt á að endingu. Ekki verður séð að bókað hafi verið á skiptafundi um að samk omulag sé með aðilum um verðmæti umræddrar jarðar, sem mun vera í sameign aðila, eða að leitað hafi verið mats á verðgildi hennar í samræmi við 17. - 23. gr. laga nr. 21/1991, sbr. 3. mgr. 105. gr. Hins vegar verður af gögnum ráðið að hvorugur málsaðilinn ge 10 forsendur um verðmæti jarðarinnar og án tillits til þess hver niður staða annarra ágreiningsmála verður um skiptingu eigna, að yrði jörðin lögð varnaraðila út við skiptin fengi hún í sinn hlut eignir sem færu verulega fram úr því sem hún ætti með réttu að fá. Þannig liggur fyrir að samkvæmt þeim tillögum sem skiptastjóri l agði fram um skiptingu eigna og skulda á síðasta skiptafundi sem haldinn var 5. júlí 2018, þar sem gert að jafna þennan mismun. Að þessu virtu, og þar sem enn liggur ekki endanlega fyrir hvernig skiptum milli aðilanna verður hagað að öðru leyti og því eftir atvikum ekki unnt að ákvarða þá peningafjárhæð sem varnaraðili þyrfti að greiða í milli, telst ekki fullnægt skilyrðum 1. mgr. 110. gr. laga nr. 20/1991 til að fjalla að svo komnu um kröfu varnaraðila um útlagningu jarðarinnar. Verður þeirri kröfu því vísað sjálfkrafa frá dómi. Á sömu forsendum þykir ekki fært að taka afstöðu til kröfu sóknaraðila um að jörðin verði sett í almenna sölu. 2. Aðila g komi ekki undir skiptin. Með dómi Landsréttar, í máli nr. 514/2018, var komist að þeirri niðurstöðu að réttindi yfir séreignarlífeyrissparnaði teldust ekki h afa endurkaupsvirði í skilningi 2. tl. 1. mgr. 102. gr. til þess, og þar sem varnaraðili hefur ekki sýnt fram á að ósanngjarnt sé að halda lífeyris réttindum þessum utan skipta, verður talið að þau komi ekki undir skiptin. 3. Ágreiningur er um það hvort skuld hvors aðila um sig við Lánasjóð íslenskra námsmanna vegna námslána komi til frádráttar hjúskaparskuldum þeirra. Með hliðsjón af dómi Hæstaré ttar í málinu nr. 491/2015 er niðurstaða dómsins sú að umræddar skuldir hvors aðila um sig skuli koma að fullu til frádráttar hjúskaparskuldum þeirra. Breytir engu í því sambandi þótt sú staða kunni að koma upp að varnaraðili þurfi ekki að greiða sitt lán upp að fullu við sjóðinn. Sóknaraðili krefst þess að yfirdráttarskuld varnaraðila á tékkareikningi komi ekki til frádráttar utan skipta eigi það sama að gilda um þessa skuld, sbr. 2. mgr. 101. gr. hjúskaparlaga. Þar sem krafa varnaraðila um að skuld þessi komi undir skiptin er ekki studd viðhlítandi gögnum er því hafnað að hún komi undir skiptin. Þar af leiðandi er einnig hafna ð kröfu hennar um að tekið verði tillit til áfallins vaxtakostnaðar af skuldinni við skiptin. 4. Varnaraðili krefst þess að aðilar beri að jöfnu allan kostnað við rekstur búskaparins frá samvistaslitum í október 2016, en til vara frá viðmiðunardegi skipta . Jafnframt krefst varnaraðili þess að við fjárskiptin að álitum. Sóknaraðili krefst þess hins vegar að framangreindum kröfum varnaraðila verði hafnað og að varnaraðili beri ein kostnað af búrekstrinum og vegna meints vinnuframlags hennar. Fram kemur í 1. mgr. 107. gr. laga nr. 20/1991 að aðilar eigi hvor u m sig rétt á að hafa vörslur þeirra eigna sem til skipta komi skv. 104. gr. og þeir hafi haft í vörslum sínum þegar opinber skipti byrjuðu, þar til skiptastjóri kveði á um annað skv. 2. mgr. Fyrir liggur að varnaraðili hefur allt frá upphafi skiptanna fari ð að vinna varnaraðila við skepnuhald á jörðinni, að því gefnu að hún hafi skilað sér í auknu verðmæti eða að minnsta kosti komið í veg fyrir verðrý rnun eignanna, hafi komið báðum aðilum til góða. Hins vegar er ekki unnt að fallast á að varnaraðili hafi með vinnuframlagi sínu myndað skuld sem taka verði tillit til við skiptin. Er aðstaða hennar að þessu leyti hin sama og á hjúskapartímanum. Verður þei rri kröfu varnaraðila því hafnað. Varnaraðili á hins vegar rétt á endurgreiðslu nauðsynlegs kostnaðar sem hún hefur sannanlega lagt út vegna rekstursins frá viðmiðunardegi skiptanna. Engin töluleg krafa er þó gerð í málinu af hennar hálfu og einungis liggj a fyrir samantektir um kostnað af ýmsu tagi án þess að fram séu lagðir reikningar 11 vegna þessa. Krefst varnaraðili þess, eins og fyrr segir, að við fjárslitin verði lagt til grundvallar að aðilar þessi krafa varnaraðila því það óskýr og óafmörkuð að ekki verður úr henni leyst. Verður af þessum sökum ekki hjá því komist að vísa henni af sjálfsdáðum frá dómi. Á sömu forsendum verður vísað frá dómi kröfu varnaraðila um að aðilar skuli að jöfnu eiga r étt til allra tekna af búskapnum frá samvistaslitum í október 2016, en til vara frá viðmiðunardegi. 5. Sóknaraðili krefst þess að varnaraðili greiði honum leigu að fjárhæð 100.000 krónur á mánuði frá ] vegna afnota varnaraðila að henni eftir að samvistum þeirra lauk. Verður að skilja þessa kröfugerð sóknaraðila svo að við fjárslit milli aðila verði tekið tillit til þessa kostnaðar honum til hagsbóta. Þar sem sóknaraðili hefur ekki stutt framangreinda k röfu sína viðhlítandi gögnum, í samræmi við 17. - 23. gr. laga nr. 21/1991, sbr. 3. mgr. 105. gr., þykir ekki verða hjá því komist, með hliðsjón af dómi Hæstaréttar frá 7. júní 2006, í málinu nr. 273/2006, að vísa þessari kröfu sóknaraðila frá dómi. 6. Varn gt verði fyrir skiptastjóra að ganga á eftir skilum á með sóknaraðila, sem bent var á við flutning málsins fyrir dómi, að krafa varnaraðila nú s é ekki í fullu samræmi við framangreinda afmörkun skiptastjóra á ágreiningsefninu verður þó að telja að hún geti efnislega rúmast innan hennar. Verður kröfu sóknaraðila um frávísun kröfunnar frá dómi af þeim sökum hafnað. Varnaraðili hefur haldið því fram sem málsaðilar afsöluðu til hans samkvæmt fyrirliggjandi afsali, útgefnu 8. mars 2017. Sóknaraðili hefur efði einungis verið í geymslu 2017, þar sem hann mótmælir því að lausaféð hafi verið hluti af kaupverði spildunnar. Kemur þar og fram að umræddir munir hafi verið ætlaðir til notkunar í húsi hans sjálfs. Óumdeilt sýnist að umræddir munir varnaraðili heldur því hins vegar fram að orðið hafi breyting þar á, eins og áður segir, verður að telja að sönnunarbyrði þar um hvíli á henni. Verður hér og til þess að líta að frá umræddu afsali spildunnar var gengið rúmlega hálfum mánuði eftir viðmiðunardag skiptanna og hefði varnaraðila þá átt að vera í lófa lag ið að tryggja sér sönnun um framangreind viðskipti. Með því að sönnun liggur ekki fyrir um framkomna staðhæfingu varnaraðila verður að hafna kröfu hennar um að lausafé þetta komi til skipta. 7. Varnaraðili krefst þess að lagt verði til grundvallar við sem telja verður að framangreind kröfugerð varnaraðila rúmist innan framangreindrar afmörkunar skiptastjóra á ágreiningsefninu verður ekki fallist á það með sóknaraðila að vísa beri henni frá af þeim sökum. Í málinu var af hálfu varnaraðila lagt fram skja ekki tæmandi kemur hins vegar ekkert fram um það hvaða verkfæri hér sé um að ræða. Ekkert liggur heldur fyrir um það í gögnum málsins, fyrir utan framangreindan lista varnaraðila. Virðist sem krafa þessi hafi fyrst verið höfð uppi á síðasta skiptafundi í júlí sl., en ekki verður ráðið af fundargerðum fyrri skiptafunda að um það hefði áður verið rætt. Með hliðsjón af framangreindu telst krafa þessi vanreifuð og verður henni af þeim sökum vísað frá dómi. 12 Varnaraðili greiði sóknaraðila 800.000 krónur í málskostnað. Ásgeir Magnússon dómstjóri kveður upp úrskurð þennan. Úrskurðarorð: Séreignarlífeyrisréttindi sóknara ðila, B, hjá Allianz skulu ekki koma til skipta við opinber skipti til fjárslita milli hans og varnaraðila, A. Skuldir málsaðila við Lánasjóð íslenskra námsmanna skulu falla undir skiptin, en yfirdráttarskuld aður vegna hennar falli utan skipta. Hafnað er kröfu varnaraðila um að krafa hennar vegna vinnuframlags við umhirðu og vörslur eigna búsins falli undir skiptin. sett í almenna sölu. Vísað er frá dómi kröfu sóknaraðila um að varnaraðili greiði honum leigu vegna búsetu hennar á jörðinni iðunardegi skipta. Vísað er frá dómi kröfu varnaraðila um að undir skiptin falli krafa hennar vegna kostnaðar og umhirðu við í október 2016, en til vara frá viðmiðunardegi. Varnaraðili greiði sóknaraðila 800.000 krónur í málskostnað.