LANDSRÉTTUR Úrskurður fimmtudaginn 1. nóvember 2018. Mál nr. 712/2018 : Ákæruvaldið (Björn Þorvaldsson saksóknari ) gegn X (Hörður Felix Harðarson lögmaður ) Y og (Gestur Jónsson lögmaður ) Z (Kristín Edwald lögmaður ) Lykilorð Kærumál . Ákæruvald. Rannsókn. Frávísunarúrskurður felldur úr gildi. Útdráttur Kærður var úrskurður héraðsdóms þar s em máli ákæruvaldsins á hendur X, Y og Z var vísað frá dómi vegna ætlaðra ágalla á rannsókn málsins. Ákær ðu X og Y var gefið að sök að hafa brotið gegn 249. gr. almennra hegningarlag a nr. 19/1940 um umboðssvik og Z fyrir hlutdeild í því broti. Í málinu lá fyrir að ákæruvaldið hafði komist að þeirri niðurstöðu að rannsókn á tilteknum þætti málsins væri fullnægjandi og að niðurstöður hennar hefðu ekki þýðingu við mat á því hvort skilyrði umboðssvika væru uppfyllt. Málið væri því tækt til efnismeðferðar. Landsréttur felldi hinn kærða úrskurð úr gildi og lagði fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar með vísan til þess að fyrrgreind ákvörðun ákæru valdsins væri hluti af meðferð þess á valdheimildum sem því væru fengnar að lögum og gæti eðli máls samkvæmt ekki sætt endurskoðun dómstóla. Úrskurður Landsréttar Landsréttardómararnir Kristbjörg Stephensen, Ragnheiður Bragadóttir og Vilhjálmur H. Vilhjálmsson kveða upp úrskurð í máli þessu. Málsmeðferð og dómkröfur aðila 1 Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 11. september 2018 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 13. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 11. se ptember 2018, í málinu nr. S - /2014, þar sem máli ákæruvaldsins gegn varnaraðilum var vísað frá dómi. Kæruheimild er í t - lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. 2 2 Sóknaraðili kr efst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar. 3 Varnaraðilar krefjast staðfestingar hins kærða úrskurðar og að allur sakarkostnaður verði lagður á ríkissjóð. Málsatvik 4 Í máli þessu er u ák ærðu X , fyrrv erandi forstjóra B hf. og Y , fyrrverandi stjórnarformanni sama banka, gefin að sök umboðssvik með því að hafa í sameiningu misnotað aðstöðu sína hjá bankanum og stefnt fé hans í verulega hættu þegar þeir fóru út fyrir heimildir til lánveitinga til nánar tilgreindra hlutafélaga. Z , fyrrveran di framkvæmdastjóra H S.A. , er gefin að sök hlutdeild í brotum meðákærðu. 5 Hinn 26. janúar 2016 voru ákærðu sýknaðir í héraði. Eftir að héraðsdómur gekk komu fram upplýsingar um að samkomulag hefði verið gert milli A ehf., áður B hf., og C AG vegna tiltekinna viðskipta sem þau lán, sem ákært er fyrir, höfðu verið veitt til. Samkomulag sama efnis hefði einni g verið gert milli C AG og tveggja tilgrei ndra félaga, D In c. og E S.A., sem einnig höfðu komið að þeim vi ðskiptum sem lánað var fyrir. Samt als námu greiðslur C AG til B hf. og þessara tveggja félaga 425.000.000 evra. 6 Í hæstaréttarmálinu nr. 156/2016 komst Hæstiréttur Íslands að þeirri niðurstöðu að hvorki lægi fyri r af hvaða ástæðum C AG, sem áður hafði ekki talið sér skylt að inna af hendi greiðslu til A ehf. eða annarra vegna viðskiptanna, hefði fallist á að inna þessar greiðslur af hendi né með hvaða rökum eða á grundvelli hvaða gagna A ehf. eða félögin tvö reistu málsók nir sínar á hendur C AG um greiðslu. Þá lægi ekki heldur fyrir hvers eðlis greiðslurnar voru, hvort um var að ræða samningsbundnar greiðslur eða skaðabætur og ef svo var hvers eðlis þær skaðabætur voru. Var það niðurstaða Hæstaréttar að rannsókn á þessum atriðum gæti haft þýðingu við mat á þ ví hvort skilyrðum umboðssvika samkvæmt 249. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 var fullnægt og við ákvörðun um refsihæð ef skilyrði til sakfellingar yrðu talin fyrir hendi. Hæstiréttur taldi því óhjákvæmilegt að ómerkja dóm héraðsdóms og málsmeðferðin a frá upphafi aðalmeðferðar 7. desember 2015 og vísa málinu heim í hérað til löglegrar meðferðar þar sem meðal annars gæfist kostur á að afla rannsóknar lögreglu á framangreindum atriðum og leggja á nýjan leik mat á sakargiftir á hendur ákærðu með tilliti til þess og annarra gagna málsins. 7 Í hinum kærða úrskurði er rakið að héraðssaksóknari tók framangreind atriði til rannsóknar og beindi meðal annars spurningum til A ehf. um ástæður að baki samkomulaginu við félagið. Þá aflaði héraðssaksóknari afr ita af sa mkomulagi C AG við annars vegar A ehf. og hins vegar félögin tvö og tók skýrslur af lögmönnum A ehf. og C AG, sem annast höfðu samningaviðræðurnar fyrir þeirra hönd. 3 Niðurstaða 8 Í greinargerð ákæruvaldsins til Landsréttar kemur fram að niðurstaða rannsóknarinnar liggi fyrir og að svör hafi fengist við þeim spurningum sem hafðar voru uppi í dómi Hæstaréttar í máli nr. 156/2016 . Ákæruvaldið kveður rannsóknina hafa leitt í ljós að samkomulag um sát targreiðslu sem C AG gerði annars vegar við A ehf. og hins vegar við félögin tvö, rúmlega átta árum eftir að lánveitingar þær sem ákært er fyrir áttu sér stað, hafi ekki þýðingu fyrir grundvöll málsins og úrlausn þess og hafi að mati ákæruvaldsins ekki þýðingu við mat á því hvort skilyrði umboðssvi ka eru uppfyllt í málinu. Ákæruvaldið telji að rannsóknin staðfesti að tilvitnað samkomulag breyti ekki þeim forsendum sem lágu til grundvallar útgáfu ákæru. Málið sé því tækt til efnismeðferðar. 9 Samkvæmt 1. mgr. 53. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamál a er markmið rannsóknar að afla allra nauðsynlegra gagna til þess að ákæranda sé fært að henni lokinni að ákveða hvort sækja skuli mann til sakar. Í 145. gr. laganna er kveðið á um að þegar ákærandi hefur fengið gögn máls í hendur og gengið úr skugga um að rannsókn máls sé lokið athugi hann hvort sækja skuli sakborning til sakar eða ekki. Telji hann það sem fram er komið ekki nægilegt eða líklegt til sakfellis lætur hann við svo búið standa en höfðar ella mál á hendur sakborningi samkvæmt 152. gr. laganna. Ákærandi hefur komist að þeirri niðurstöðu að framangreind rannsókn hans á tildrögum samkomulags C AG við annars vegar A ehf. og hins vegar félögin tvö sé fullnægjandi og að þau hafi ekki þýðingu við mat á því hvort skilyrði umboðssvika séu uppfyllt í máli nu. Málið sé því tækt til efnismeðferðar. 10 Framangreind ákvörðun ákæranda er hluti af meðferð ákæranda á valdheimildum sem honum eru fengnar að lögum og getur eðli sínu samkvæmt ekki sætt endurskoðun dómstóla við úrlausn þessa máls, sbr. meðal annars dóm Hæ staréttar 3. mars 2011 í máli nr. 71/2010. Hinn kærði úrskurður verður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar. 11 Kærumálskostnaður verður ekki úrskurðaður, sbr. 3. mgr. 237. gr. laga nr. 88/2008. Úrskurðarorð: Hinn kærð i úrskurður er felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar. Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur, 11. september 2018 Ákærðu X, sem var forstjóri B , og Y, sem var stjórnarformaður bankans, eru gefin að sök umboðssvik með því að hafa lánað sex tilgreindum félögum peninga á tímabilinu ágúst til október 2008. Ákærðu hafi misnotað aðstöðu sína og stefnt fjármunum bankans í verulega hættu með lánveitingun um 4 eins og nánar er lýst í fjórum köflum ákærunnar. Ákær ða Z, sem var framkvæmdastjóri H S.A., er gefin að sök hlutdeild í brotum meðákærðu. Dómur gekk í málinu í héraði 26. janúar 2016 og voru ákærðu allir sýknaðir. Með dómi Hæstaréttar 19. október 2017 var héraðsdómurinn ómerktur og meðferð málsins frá upphafi aðalmeðferðar. Var málinu vísað heim í hérað. samkomulag C AG við A eh f. og annað við D I bankans á samtals 425.000.000 evrum vegna viðskiptanna. Hvorki liggur fyrir af hvaða ástæðum bankinn féllst á að inna þessar greiðslur af hendi né með hvaða rökum eða á grundvelli hvaða gagna A ehf. og félö gin tvö reistu málsóknir sína á hendur C AG um greiðslu. Þá liggur heldur ekki fyrir hvers eðlis greiðslurnar voru, hvort um hafi verið að ræða samningsbundnar greiðslur eða hvort þær voru skaðabætur og ef svo var hvers eðlis þær skaðabætur voru. Rannsókn á þessum atriðum getur haft þýðingu við mat á því hvort skilyrðum 249. gr. almennra hegningarlaga hafi verið fullnægt og við ákvörðun um refsihæð ef skilyrði sakfellingar yrðu talin fyrir hendi. Samkvæmt framansögðu er óhjákvæmilegt þegar af framangreind um ástæðum að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og málsmeðferðina í héraði frá upphafi aðalmeðferðar 7. desember 2015 og vísa málinu heim í hérað til löglegrar meðferðar þar sem meðal annars gefst kostur á að afla rannsóknar lögreglu á framangreindum atriðum og le ggja á nýjan leik mat á sakargiftir á hendur ákærðu með tilliti til þess hvort þeir annmarkar hafi verið á samningu héraðsdóms að ómerkingu eigi að varða, sbr. d., e. og f. liði 2. mgr. Héraðssaksóknari rita ði A ehf. bréf 7. desember 2017 í tilefni af dómi Hæstaréttar og svaraði lögmaður bankans bréfinu 19. janúar 2018. Í bréfinu voru lagðar nokkrar spurningar fyrir bankann. Í fyrsta lagi var spurt hverjar hefðu verið ástæður þess að C AG féllst á að greiða A ehf. 212,5 milljónir evra og í öðru lagi af hverju D Inc. og E S.A. hefði verið greidd sama fjárhæð. A ehf. svaraði því til að það vissi ekki með vissu, eins o bankinn hefði greitt þessar fjárhæðir. Þá spurði Héraðssaksóknari með hvaða rökum og á grundvelli hvaða gagna A ehf. hefði reis t málsóknir sínar á bankanum. Einnig var sama spurning lögð fyrir varðandi nefnd félög. Í svari A ehf. er gerð grein fyrir þremur dómsmálum er bankinn rak en bent á að bankinn hafi ekk i verið aðili að dómsmálum félaganna. Loks var A ehf. spurt hvers eðlis greiðslurnar frá C AG hefðu verið og spurt hvort þær hefðu verið samningsbundnar eða verið skaðabætur. Hefðu þær verið skaðabætur var spurt hvers eðlis þær hefðu verið. Í svari A ehf. segir að greiðslurnar til bankans og félaganna hafi verið til fulls og endanlegs uppgjörs vegna allra þeirra krafna sem bankinn og félögin hefðu haft uppi á hendur C AG í framangreindum il uppgjörs á öllum þeim riftunar - , auðgunar - og skaðabótakröfum sem hafðar voru uppi gegn C vegna þess tjóns sem A og skiptastjórar D og þar nánar spurt um það sem fram kom í bréfi hans. Þá var tekin skýrsla af íslenskum lögmanni C sem kom fram fyrir hönd bankans gagnvart A ehf. og nefndum félögum. Hann kvað ástæðu þess að C hefði gengið til samningaviðræðna við gagnaðilana hafa verið málshöfðanir þeir ra á h bankanum. Í þeim og greiðslunum hefði hins vegar ekki falist viðurkenning C á ólögmætri háttsemi. Hann var spurður hvaða ástæður hefðu legið að baki því að bankinn greiddi nefndar fjárhæðir og svaraði hann að skiptingin á fjárhæðinni hefði verið eitthvað sem hefði komið frá A. Fjárhæðin hafi verið niðurstaða af samningaviðræðum. Um hafi einfaldlega verið að ræða sátt um allar kröfur og eins hefði upphæð íslenskra dráttarvaxta átt sinn þátt í samkomulaginu. Þá var hann spurður hvort einhverjar samn ingsskuldbindingar hefðu verið að baki því að samið var við A og félögin og svaraði hann að sáttin hefði verið til að ljúka dómkröfum sem hefðu verið um riftun annars vegar og svo fsögðu er sáttin sem dómkröfunum en ekki öðru. Loks var hann spurður hvort greiðslurnar hefðu verið skaðabætur og svaraði hann því neitandi. 5 Gögn um framang reinda rannsókn voru lögð fram í þinghaldi 14. maí síðastliðinn. Í þinghaldi 12. júní lögðu ákærðu fram bókun þar sem fram kemur að þeir telja rannsóknina ekki svara þeim atriðum sem Hæstiréttur taldi að svara þyrfti til að dómur yrði lagður á málið. Skoru ðu þeir á ákæruvaldið að upplýsa samþykkti að greiða 425 milljónir evra og hvers eðlis sú greiðsla hafi verið? Eru framlögð gögn tæmandi um afrakstur Í sama þinghaldi var bókað eftir sækjanda málsins að ákæruvaldið teldi framangreind gögn tæmandi um afrakstur lögreglurannsóknarinnar. Í þinghaldi 28. júní kröfðust ákærðu að málinu yrði vísað frá dómi. Kröfu sína byggja þeir a ðallega á því að ákæruvaldið hafi ekki orðið við fyrirmælum Hæstaréttar og látið rannsaka það sem hann taldi að rannsaka þyrfti. Þá byggja þeir og á því að meðferð málsins sé andstæð ákvæðum stjórnarskrár og Mannréttindasáttmála Evrópu um réttláta málsmeðf erð og benda á að um áratugur sé liðinn frá því atburðir þeir urðu sem ákært er fyrir. Í millitíðinni hafi ákærðu verið dæmdir í fangelsi og afplánað refsingar. Ákæruvaldið hafnar frávísunarkröfunni og telur rannsóknina að öllu leyti fullnægjandi og í sa mræmi við kröfur Hæstaréttar. Málið var flutt um frávísunarkröfuna 4. september síðastliðinn og tekið til úrskurðar. Í framangreindum dómi Hæstaréttar segir að ekki liggi fyrir af hvaða ástæðum C AG féllst á að greiða umræddar greiðslur til A ehf. og fra mangreindra félaga. Við rannsókn sína í framhaldi af dóminum leitaði banka heldur til A ehf. sem ekki gat upplý st um ástæður þess að hinn banki greiddi þessa fjárhæð. Í svari bankans kom hins vegar fram á hvaða grundvelli bankinn rak banka. A ehf. benti hins vegar á að það var ekki aðili að dómsmálum félaganna tveggja. Þá segir í svarinu að samkomulagsgreiðslan hafi verið til uppgjörs á öllum kröfum sem hafðar höfðu verið uppi á hendur C AG eins o g rakið var hér að framan. Ekki verður séð að leitað hafi verið eftir upplýsingum frá skiptastjórum félaganna tveggja sem um getur í dómi Hæstaréttar. Þá var tekin skýrsla af lögmanni sem unnið hafði fyrir C AG og var efni hennar rakið hér að framan. Hann kvað bankann hafa verið að bregðast við dómkröfum um riftun og skaðabætur. Síðar í yfirheyrslunni neitaði hann því hins vegar að greiðslurnar frá bankanum hefðu verið skaðabætur án þess að spurt væri nánar út í þetta ósamræmi. Samkvæmt því sem nú hefur ve rið rakið er það niðurstaða dómsins að ákæruvaldið hafi ekki rannsakað sem skyldi þau atriði er Hæstiréttur taldi að rannsaka þyrfti. Málið er því í sama búningi fyrir dóminum og það var eftir ómerkingardóminn. Af þessu leiðir að það er ekki tækt til efnis meðferðar og er óhjákvæmilegt að vísa því frá dómi. Þóknanir verjenda ákærða skulu greiddar úr ríkissjóði en þær eru ákvarðaðar með virðisaukaskatti í úrskurðarorði. Úrskurðinn kváðu upp héraðsdómararnir Arngrímur Ísberg dómsformaður og Sigrún Guðmundsdó ttir og Sigurbjörn Einarsson viðskiptafræðingur. Úrskurðarorð. Málinu er vísað frá dómi og skulu þóknanir verjenda ákærðu greiddar úr ríkissjóði sem hér segir: Hörður Felix Harðarson lögmaður 1.491.410 krónur, Gestur Jónsson lögmaður 1.565.190 krónur og Kristín Edwald lögmaður 822.120 krónur.